|
|
|
|
Trasa w większości prowadzi drogami asfaltowymi, charakteryzującymi się umiarkowanym ruchem samochodowym. Polecamy rower turystyczny, grube opony nie są wymagane. Głównymi atrakcjami na trasie są: Muzeum Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego w Sielpi oraz rezerwat przyrody ożywionej "Górna Krasna".
0,0 km Wycieczkę rozpoczynamy w miejscowości letniskowej Sielpia Wielka nad rzeką Czarną Konecką (0 km), w pobliżu stacji paliw. Nasz szlak przecina się tu z innymi szlakami rowerowymi ziemi koneckiej: czerwonym i czarnym, a także z niebieskim szlakiem transwojewódzkim  .
Muzeum Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego W roku 1821 nad rzeką Czarną Konecką, w Sielpi Wielkiej, rozpoczęto budowę pudlingarni (stalowni) oraz walcowni żelaza. Zakład pracował do 1921 r. Obecnie we wnętrzach hal produkcyjnych znajduje się muzeum, w którym zgromadzono eksponaty pochodzące z fabryk Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Najcenniejszym zabytkiem jest koło śródbierne, służące niegdyś do napędzania urządzeń w zakładzie. Wśród eksponatów możemy zobaczyć także najstarszą zachowaną w Polsce maszynę parową z 1885 r. i dmuchawę parową z XIX w. Na terenie zakładu co roku organizowany jest Festiwal Technologiczno-Turystyczny "Kuźnice Koneckie" (lipiec). Na atrakcyjność Sielpi wpływa jej położenie: wśród sosnowych lasów nad zbiornikiem wodnym znajdziemy kompleks ośrodków wypoczynkowych, domków kempingowych oraz pól namiotowych. Miejscowość posiada tradycje hutnicze, znajduje się tu Muzeum Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego  .
Z Sielpi jedziemy drogą asfaltową do wsi Barak, gdzie skręcamy w lewo do Miedzierzy (6 km). Tu znajduje się neoromański kościół  , wzniesiony w latach 1903-13, na miejscu wcześniejszej drewnianej świątyni, która została przeniesiona do wsi Radkowice (zob. trasa Dookoła Starachowic). W nowej budowli umieszczono wyposażenie wnętrza drewnianego kościoła. Są to m.in. obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem w srebrnej sukience z XVIII w., w bocznych ołtarzach: barokowy obraz św. Jana Chrzciciela i barokowa płaskorzeźba Anny Samotrzeciej z XVIII w., dwie barokowe ławki, kryształowy żyrandol, kamienna chrzcielnica z XVII w.
Spod kościoła - kierując się w lewo asfaltową drogą - jedziemy do Strażnicy (10,9 km), a następnie do wsi Przyłogi (13,4 km). Jadąc dalej i cały czas trzymając się głównej drogi, mijamy wsie: Kamienna Wola (16,2), Adamek (18 km) i Komorów (19,5 km). Docieramy do Krasnej (21 km) i skręcając za znakami zielonymi w prawo, jedziemy asfaltową drogą prowadzącą przez las do Serbinowa (25,5 km). We wsi skręcamy w lewo (na rogu znajduje się bar "Zacisze"). Po przejechaniu niespełna 3-kilometrowego odcinka docieramy do Rogowic (28,4 km). Droga prowadzi prosto przez wieś. Za zabudowaniami kończy się asfalt, a my skręcamy w prawo i zaraz potem - w lewo, w leśną drogę. W tym miejscu kończy się ścieżka edukacyjna rezerwatu "Górna Krasna". Tutaj znajduje się tablica informacyjna dotycząca szlaku pieszego (znaki koloru żółtego) .
"Górna Krasna" to rezerwat florystyczno-ornitologiczny, utworzony w celu ochrony naturalnego odcinka rzeki Krasna, a także fragmentu jej doliny z występującymi tu cennymi zbiorowiskami roślinnymi oraz chronionymi i rzadkimi gatunkami zwierząt. Najcenniejszym elementem krajobrazu doliny Krasnej są występujące tu duże powierzchnie dobrze wykształconych zbiorowisk roślinnych: wodnych, szuwarowych, torfowiskowych, łąkowych i leśnych. Oprócz występujących na tym terenie gatunków roślin o charakterze bagiennym: bory bagienne, olsy, torfowiska, turzycowiska, spotykamy również bogatą roślinność łąkową. Interesująco przedstawia się również fauna doliny Krasnej. Panują tu doskonałe warunki dla drobnych zwierząt wodnych, m.in. jętki, chruścika, ochotka i chronionego gatunku ważki - trzepli zielonej. W wodach rzeki spotkamy pstrąga potokowego i miętusa. Żyją tutaj również wydry oraz bobry, a w lesie możemy zobaczyć sarnę, borsuka, kunę leśną, zająca, łasicę. Od tego momentu trasa naszej wycieczki na odcinku Rogowice - Szałas, przebiegać będzie głównie drogami leśnymi, szutrowymi o utwardzonej nawierzchni. Na 30,4 km skręcamy w lewo, a następnie w prawo (30,8 km). Na 31,5 km zaczynamy jazdę drogą gruntową, by po przejechaniu 0,5 km wjechać na drogę żwirową (ze względu na gruby kamień należy zachować ostrożność). Po 100 m, skręcamy w prawo w szeroką drogę przez las (32,1 km). Rzeka Krasna Rzeka Krasna o długości 25,7 km jest lewobrzeżnym dopływem Czarnej. Początek daje jej wiele źródeł, z których większość wypływa z pokładów piaskowców triasowych na południe od Świniej Góry, na wysokości 385 m n.p.m. Rzeka prawie na całej długości zachowała naturalną budowę koryta. W swym górnym biegu płynie wolno rozległą zabagnioną doliną, której towarzyszą podmokłe łąki i lasy oraz tarasy zalewowe jej dopływów. Aby zapoznać się z przyrodą i urodą doliny Krasnej, proponujemy wybrać się na wędrówkę, którą rozpoczynamy w Wąsoszu Koneckim, a kończymy w Rogowicach (długość szlaku: 28 km, znaki koloru żółtego). Na trasie w najciekawszych przyrodniczo miejscach zlokalizowano 10 punktów edukacyjnych, w których umieszczono tablice informacyjne. Dojeżdżamy do wsi Długojów (32,5 km). Tu kończy się droga szutrowa, a zaczyna asfalt. Skręcamy w lewo. Po prawej stronie zobaczymy duży drewniany, opuszczony, dawny budynek szkoły. Jedziemy drogą asfaltową przez wieś i na 33,1 km - w miejscu, gdzie kończą się zabudowania wsi - skręcamy w drogę szutrową, w prawo. Ten odcinek trasy prowadzi drogą przez las, a potem drogą asfaltową, którą - skręcając w lewo - dojeżdżamy do wsi Szałas (34,8 km). Jedziemy prosto i na skrzyżowaniu skręcamy w lewo (35,9 km). Docieramy do końca zabudowań i do skraju lasu (36,8 km). Skręcamy w prawo, w drogę leśną gruntową, a następnie - w lewo (38,2 km). Wyjeżdżamy z lasu, zaczyna się droga szutrowa. Po 1,4 km docieramy do opuszczonego domu stojącego przy skrzyżowaniu dróg. Dalej jedziemy drogą asfaltową, a następnie - przez 2 km - szutrową. Na 41,6 km zaczyna się asfalt; jedziemy w kierunku wsi Krasna. Trasa skrócona Istnieje możliwość skrócenia wycieczki. Od pomnika w Krasnej jedziemy prosto, mijając po prawej stronie kościół i wracamy do Sielpi Wielkiej przez wsie Adamek, Strażnica, Miedzierza. W Krasnej po prawej stronie przed zakrętem mijamy pomnik (42,1 km) poświęcony 32 żołnierzom poległym w walkach z hitlerowcami oraz 25 mieszkańcom zamordowanym 6 września 1939 r. Skręcamy w prawo. Jadąc drogą asfaltową, mijamy kolejno wsie Mokra (46,6 km), Duraczów (48,6 km) i Błotnica (50,6 km). Warto wspomnieć, że w Duraczowie i Błotnicy powstały w XVI w. pierwsze na tych terenach kuźnice napędzane kołem wodnym. W okresie późniejszym teren ten stanowił część Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Trasa wydłużona Opisaną trasę można przejechać w ciągu jednego dnia, należy jednak zapewnić sobie transport do Sielpi i z Czarnieckiej Góry. Istnieje możliwość wydłużenia trasy: z Czarnieckiej Góry można wrócić do Sielpi szlakiem niebieskim (fragment szlaku transwojewódzkiego), przedłużając wycieczkę o kolejne 15 km. Nasza wycieczka kończy się we wsi letniskowej Czarniecka Góra (54,6 km), podobnie jak Sielpia położonej w dolinie Czarnej Koneckiej. Pod koniec XIX w. założono tu pierwsze uzdrowisko, lecząc głównie schorzenia układu pokarmowego, oddechowego i nerwowego. Najszybszy rozwój miejscowości przypadł na lata 30. XX w., gdy licznie zjeżdżali tu goście z Polski i Europy. Po II wojnie światowej Czarniecka Góra nie odzyskała swej renomy. Obecnie funkcjonuje tu Świętokrzyskie Centrum Rehabilitacji, świadczące usługi w leczeniu m.in. zaburzeń narządów ruchu, układu oddechowego i rehabilitacji pourazowej. Oprócz typowych zabiegów rehabilitacyjnych ośrodek specjalizuje się w prowadzeniu hipoterapii na konikach huculskich. Odwiedzający miejscowość turyści mogą wypocząć nad znajdującymi się w pobliżu zbiornikami wodnymi, szczególnie atrakcyjnymi dla wędkarzy (Czarna i Stąporków). 54,6 km
Na terenie województwa świętokrzyskiego istnieje ponad 2000 km znakowanych szlaków rowerowych. Wśród nich możemy wyróżnić trasy, które są wytyczone na obszarze jednej gminy lub powiatu, tworzące zamkniętą pętlę, trasy rowerowe mające charakter "liniowy" prowadzące z miejsca do miejsca oraz szlaki rowerowe długodystansowe, obejmujące swym zasięgiem obszar niemalże całego województwa, liczące po paręset kilometrów długości. Poniżej znajduje się skrócony opis wszystkich szlaków rowerowych województwa, natomiast w rozdziale 4 opisano szczegółowe te trasy, które ze względów krajoznawczych i krajobrazowych są szczególnie warte polecenia rowerzystom chcącym zapoznać się z walorami ziemi świętokrzyskiej.
Szlaki wokół miast
Kielce i okolice
Ścieżka rowerowa w mieście Kielce
Przebieg: tereny wokół Zalewu Kieleckiego - ul. Jesionowa - dolina rzeki Silnicy - park miejski - skwer Szarych Szeregów - ul. Gagarina - al. Legionów - ul. Marmurowa
Długość: 8 km Oznakowanie: za pomocą znaków drogowych Wydzielona ścieżka rowerowa łączy gęsto zaludnione, północne rejony miasta z jego częścią południową, w której zlokalizowane są tereny rekreacyjne Kielc (tzw. Stadion Leśny). Ścieżka pełni zarówno rolę pasa komunikacji rowerowej w mieście, jak również - ze względu na jej przebieg przez tereny zielone miasta - jest miejscem przejażdżek rowerowych. Szlaki rowerowe terenowe na Stadionie Leśnym
Trasa 1: szlak czerwony; długość: 3,5 kmTrasa 2: szlak niebieski; długość: 11,5 km Oznakowanie: za pomocą namalowanych na drzewach znaków przedstawiających jadącego rowerzystę Stopień trudności: trasy trudne Powyższe trasy przeznaczone są dla kolarzy górskich. Pomimo niewielkich dystansów do pokonania, podczas jazdy należy wykazać się dobrą kondycją i techniką jazdy. Początek i koniec obu szlaków znajduje się u podnóża góry Pierścienica. Trasy biegną ścieżkami leśnymi o utwardzonej nawierzchni, niemniej jednak należy uważać na wystające kamienie i korzenie drzew. Najwyższy punkt na obu trasach stanowi góra Pierścienica (367 m n.p.m.), na której znajduje się wyciąg narciarski. Z niej też możemy podziwiać panoramę Kielc i Gór Świętokrzyskich. Szlaki rowerowe wokół góry Telegraf
Trasa 1: szlak niebieski; długość: 4,5 kmTrasa 2: szlak czerwony; długość: 5,5 km Oznakowanie: za pomocą namalowanych na drzewach znaków przedstawiających jadącego rowerzystę Stopień trudności: trasy trudne Trasy rowerowe wytyczone wokół góry Telegraf polecane są miłośnikom kolarstwa górskiego. Początek i koniec obu tras umiejscowiono przy ulicy Tarnowskiej, od strony zachodniej Telegrafu (podjazd możemy również rozpocząć przy wyciągu narciarskim). Trasy w całości przebiegają drogami leśnymi, charakteryzują je strome podjazdy i zjazdy. Okolice Telegrafu stanowią miejsce organizowania maratonów i wyścigów kolarzy górskich. Pomimo że trasy nie są długie, aby je pokonać trzeba wykazać się bardzo dobrą kondycją. Nagrodą za wysiłek są wspaniałe widoki ze szczytu góry Telegraf (406 m n.p.m.) na Kielce oraz Góry Świętokrzyskie. Do Podzamcza Piekoszowskiego
Przebieg: Kielce - Jaworznia - Łaziska - Piekoszów - Podzamcze PiekoszowskieDługość: 21,5 km Kolor szlaku: czerwony Stopień trudności: trasa średnio trudna Okolice Końskich
Do Starej Kuźnicy
Przebieg: Sielpia - Piekło - Końskie - Piła - Leśniczówka "Stoki" - Stara Kuźnica - Drutarnia - Czysta - Młynek - Barycz - Proćwin - Modliszewice - Kazanów - Dziebałtów - SielpiaDługość: 45,0 km Kolor szlaku: czerwony Stopień trudności: trasa łatwa Szlak w większości prowadzi drogami asfaltowymi; charakteryzuje się dość łagodnym przebiegiem i brakiem trudnych podjazdów. Nadaje się na jednodniową wycieczkę, którą rozpoczynamy i kończymy w miejscowości Sielpia (dojazd własnym środkiem transportu lub autobusem PKS). Ciekawe miejsca na trasie: Sielpia - opis miejscowości w rozdziale 4 Stara Kuźnica - miejscowość nad rzeką Młynkówką, znajduje się tu unikatowa kuźnia z zachowanym układem wodnym z XIX w. Modliszewice - kamienny dwór obronny zlokalizowany na wyspie otoczonej wodami fosy z 2. poł. XVI w. Kazanów - ślady po istniejącym niegdyś dworze obronnym z XVI w. wzniesionym przez rodzinę Kazanowskich Dolina Krasnej
Przebieg: Sielpia Wielka - Miedzierza - Krasna - Rogowice - Długojów - Szałas - Duraczów - Czarniecka GóraDługość: 54,6 km Kolor szlaku: zielony Stopień trudności: trasa średnio trudna Okolice Sandomierza
Doliną Koprzywianki
Przebieg: Sandomierz - Skotniki - Koprzywnica - Sulisławice - Klimontów - UjazdDługość: 52,5 km Kolor szlaku: zielony Stopień trudności: trasa łatwa Szczegółowy opis trasy znajduje się w rozdziale 4 Sandomierz - Opatów
Przebieg: Sandomierz - Radoszki - Pielaszów - Opatów RynekDługość: 31,5 km Kolor szlaku: żółty Stopień trudności: trasa łatwa Większość trasy przebiega drogami asfaltowymi, niemniej jednak napotkamy także drogi polne i szutrowe. Ze względu na występujące podłoże lessowe, które jest dość uciążliwe po opadach deszczu, na wycieczkę należy wybrać się rowerem terenowym. Ciekawe miejsca na trasie: Sandomierz - opis miejscowości w rozdziale 4 Pielaszów - pomnik upamiętniający poległych w walkach z wojskami niemieckimi w 1944 r. podczas akcji "Burza" Karwów - pomnik upamiętniający miejsce urodzin Wincentego Kadłubka, źródełko Wincentego Opatów - opis miejscowości w rozdziale 4 Sandomierskie krajobrazy (1)
Przebieg: Sandomierz (ul. Mostowa - ul. Zarzekowice - ul. Koćmierzów - ul. Wielowieś - ul. Sobowska) - Furmany - Trześń - Sandomierz (ul. Sielecka - ul. Wielowiejska - ul. Zaleśna - ul. Holownicza - ul. Flisaków - ul. Powiśle - ul. Lwowska)Długość: 18,0 km Kolor szlaku: żółty Stopień trudności: trasa łatwa Trasa nadająca się na półdniową przejażdżkę rowerową. Prowadzi głównie drogami asfaltowymi o niskim natężeniu ruchu samochodowego. Podczas wycieczki towarzyszyć nam będą widoki na sandomierskie wzgórza oraz Stare Miasto. Sandomierz - opis miejscowości w rozdziale 4 Wielowieś - osada wzmiankowana już w XIII w., siedziba domu generalnego Zgromadzenia Sióstr św. Dominika w Polsce Trześń - wzmianka o miejscowości pochodzi z XIV w., znajduje się tu neogotycki kościół parafialny z początku XX w. Sandomierskie krajobrazy (2)
Przebieg: Sandomierz Rynek - Rzeczyca Sucha - Kichary - Dwikozy - Kamień Nowy - Kamień Łukawski - Sandomierz (ulica Błonie - Rynek Starego Miasta)Długość: 23,5 km Kolor szlaku: niebieski Stopień trudności: łatwa Trasa nadająca się na półdniową przejażdżkę rowerową, podczas, której zapoznać się możemy z walorami krajobrazowymi ziemi sandomierskiej oraz doliny Wisły. Zobaczymy również cenne zabytki (np. ruiny folwarku klasztornego w Kicharach) czy malownicze przydrożne figury. Ciekawe miejsca na trasie: Sandomierz - opis miejscowości w rozdziale 4 Kichary - do dziś przetrwała jedna z czterech baszt będąca pozostałością dworu obronnego zwanego "zameczkiem", kiedyś należącego do benedyktynek sandomierskich Góry Pieprzowe - objęte ochroną rezerwatową w 1978 r. ze względu na największą w Europie naturalną odkrywkę skał kambryjskich oraz reliktową roślinność stepową (trawa ostnica, wisienka karłowata, kilkanaście gatunków dzikich róż) Okolice Skarżyska-Kamiennej
Nad Wodę
Przebieg: Skarżysko Zachodnie - Rejów - Suchedniów Północny - zalew w Suchedniowie - Wierzbka - Mostki, zalewDługość: 22,8 km Kolor szlaku: czarny Stopień trudności: trasa łatwa Trasa łatwa, biegnąca w większości drogami asfaltowymi, prowadzi do zalewów w okolicach miasta Skarżysko-Kamienna. Ciekawe miejsca na trasie: Skarżysko Zachodnie - robotnicza dzielnica miasta Skarżysko-Kamienna. Tutaj znajdują się budynki robotnicze z początku XX w. oraz Muzeum im. Orła Białego (ekspozycja sprzętu wojskowego, wystawa poświęcona martyrologii mieszkańców okolic) Suchedniów - miasto przemysłowe, znajduje się tu m.in. kościół z XIX w. oraz zalew rekreacyjny Mostki - pozostałości wielkiego pieca hutniczego z XVIII/XIX w. i zalew rekreacyjny Okolice Starachowic
Dookoła Starachowic
Przebieg: Starachowice - Radkowice - Radkowice Kolonia - Mostki - Wąchock - StarachowiceDługość: 64,4 km Kolor szlaku: czerwony Stopień trudności: trasa trudna Ze Świętomarza do Starachowic
Przebieg: Świętomarz - Tarczek - Radkowice - Starachowice - Tychów Stary - Trębowiec - Osiny - Pakosław - IłżaDługość: 50 km Kolor szlaku: czarny Stopień trudności: trasa średnio trudna Szlak wykracza poza granice województwa świętokrzyskiego, częściowo jego przebieg pokrywa się ze szlakiem rowerowym czerwonym z Cedzyny do Opatowa. Trasa w większości prowadzi drogami asfaltowymi i tylko w niewielkim stopniu duktami leśnymi. Szlak został wytyczony na odcinku Świętomarz - Starachowice, natomiast odcinek Starachowice - Iłża jest w przygotowaniu (stan na wrzesień 2007 r.). Ciekawe miejsca na trasie: Świętomarz, Tarczek, Radkowice, Starachowice - opis miejscowości w rozdziale 4 Iłża - ruiny średniowiecznego zamku należącego niegdyś do biskupów krakowskich Leśne Dukty
Przebieg: Starachowice Muzeum Przyrody i Techniki "Ekomuzeum" - Lubienia (rezerwat "Rosochacz") - Komorniki - Przymiarki - Kutery - Klepacze - Budy Brodzkie - Brody (ul. Tatrzańska) - Ruda - Adamów (rezerwat "Skały pod Adamowem") - StarachowiceDługość: 42,00 km Kolor szlaku: żółty Stopień trudności: trasa średnio trudna Propozycja niemęczącej, jednodniowej wycieczki. Szlak prowadzi drogami asfaltowymi, ale również duktami leśnymi, szutrowymi. Podczas wycieczki obserwujemy zachowany krajobraz pokopalniany (miejsca, gdzie dawniej wydobywano rudę żelaza) oraz odwiedzimy dwa ciekawe rezerwaty przyrody. Szlak tworzy zamkniętą pętlę, początek i koniec trasy znajduje się przy "Ekomuzeum" w Starachowicach (ul. Wielkopiecowa). Ciekawe miejsca na trasie: Starachowice - opis miejscowości w rozdziale 4 Rezerwat "Rosochacz" - obejmuje lasy obszaru źródliskowego rzeczki Świętojanki, ochroną objęte są cenne gatunki fauny i flory charakterystyczne dla obszarów bagiennych i torfowiskowych Kutery - dawna kopalnia rudy żelaza, widoczne sztolnie Rezerwat "Skały pod Adamowem" - malownicze formacje skalne z piaskowca dolnojurajskiego Okolice Opatowa
W okolicach Opatowa zostały wytyczone trzy szlaki rowerowe. Każdy z nich tworzy zamkniętą pętlę, której początek i koniec znajduje się w Opatowie. Wszystkie szlaki są propozycjami na pół- lub jednodniową wycieczkę. Trasy prowadzą w większości drogami asfaltowymi, o niskim natężeniu ruchu samochodowego oraz drogami szutrowymi i polnymi.
Trasa 1
Przebieg: Opatów (ul. Ćmielowska - ul. Lipowa) - Podole - Ptkanów - Małoszyce - Grocholice - Wszechświęte - Obręczna - Zagaje - Ruszków - Sadowie - Zochcin - Zochcinek - Opatów, ul. LegionówDługość: 28 km Kolor szlaku: czerwony Stopień trudności: trasa łatwa Ciekawe miejsca na trasie: Opatów, Małoszyce, Grocholice - opis miejscowości w rozdziale 4 Ptkanów - kościół murowany z ciosów kamiennych, mający cechy architektury obronnej (rozglifione, strzelnicze okienka w murze otaczającym świątynie) Zochcinek - pozostałości założenia dworsko-pałacowego Trasa 2
Przebieg: Opatów - Wąworków - Pobrorzyn - Niksiałka Duża - Niksiałka Mała - Malice Kościelne - Słabuszewice - Międzygórz - Słabuszewice - Żurawniki - Włostów - Tudorów - Okalina - Opatów, Dom KulturyDługość: 30,0 km Kolor szlaku: zielony Stopień trudności: trasa łatwa Ciekawe miejsca na trasie: Opatów - opis miejscowości w rozdziale 4 Niksiałka Mała - XVI-wieczny dworek, przebudowany w 2. poł. XVIII w. Słabuszewice - dwór (obecnie siedziba szkoły) z zachowanym fragmentem parku podworskiego Międzygórz - ruiny rycerskiego zamku wzniesionego na cyplu wzgórza i otoczonego fosą Włostów - kościół pw. św. Jana Chrzciciela, z przełomu XIII/XIV w.; ruiny pałacu Karskich z XIX w.; dawny zbór ariański z XVI w., który w XIX w. został przebudowany na lamus; stara cukrownia z 1913 r. Tudorów - ruiny zamku, do dziś zachowała się wieża na rzucie kwadratu Trasa 3
Przebieg: Opatów - Czerników Opatowski - Strzyżowice - Planta - Ujazd - Toporów - Boduszów - Mydłów - Kaczyce - Ublinek - Grocholice - Włostów - Gojców - Okalina - Opatów, Dom KulturyDługość: 38,0 km Kolor szlaku: niebieski Stopień trudności: trasa łatwa Ciekawe miejsca na trasie: Opatów, Ujazd, Grocholice, Włostów - opis miejscowości w rozdziale 4 Strzyżowice - kościół pw. św. Bartłomieja z połowy XVIII w.; stary cmentarz z tego samego okresu, gdzie zachowały się kamienne i żeliwne XIX-wieczne nagrobki Planta - pozostałości po parku podworskim Ublinek - zbór ariański z ok. 1630 r. Okolice Ostrowca Świętokrzyskiego
Miejski turystyczny szlak rowerowy im. Mieczysława Radwana
Przebieg: Ostrowiec Świętokrzyski, Rynek Denkowski - Gutwin - Las Rzeczki - Kolonia Robotnicza - Kuźnia - Paulinów - Częstocice - Szewna - Zarzecze - Ostrówek - Denkówek - Ostrowiec Świętokrzyski, Rynek DenkowskiDługość: 27,5 km Kolor szlaku: czerwony Stopień trudności: trasa łatwa Szlak prowadzący dookoła miasta. W większości biegnie drogami asfaltowymi o niskim natężeniu ruchu drogowego. Podczas wycieczki mamy możliwość zapoznania się z najatrakcyjniejszymi miejscami wokół Ostrowca Świętokrzyskiego. Ciekawe miejsca na trasie: Ostrowiec Świętokrzyski - opis miejscowości w rozdziale 4 Szewna - barokowy zespół kościelny wybudowany w latach 1775-88; pomnik powstańców styczniowych; zabytkowe nagrobki z okresu II wojny światowej na miejscowym cmentarzu. Ciekawa jest także żelazna brama przy kościele. Denków - dzielnica Ostrowca Świętokrzyskiego, dawny ośrodek garncarstwa; zobaczymy tam m.in. barokowy kościół św. Stanisława Biskupa z końca XVI w. Środkowe dorzecze Kamiennej
Przebieg: Gromadzice - Jędrzejowice - Świrna - Kunów - Nietulisko Małe - Sadłowizna - Kurzacze - Krzemionki - Czarna Glina - Brzóstowa - Wszechświęte - GromadziceDługość: 64,0 km Kolor szlaku: żółty Stopień trudności: trasa średnio trudna Ciekawe miejsca na trasie: Gromadzice - pozostałości założenia parkowo-dworskiego; w tutejszych odsłonięciach skalnych odnaleziono tropy dinozaurów Kunów - kościół w stylu późnego renesansu, wybudowany w latach 1625-37, XIX-wieczna dzwonnica przy świątyni; mogiła powstańców styczniowych Nietulisko Małe - zespół parkowo-dworski z drewnianym domem z XIX w.; grodzisko ulokowane na odciętym fosą cyplu Krzemionki - kopalnie krzemienia pasiastego z epoki neolitu i wczesnej epoki brązu (3900-1600 p.n.e.), udostępniona dla zwiedzających podziemna trasa turystyczna. Na terenie muzeum została wybudowana wioska neolityczna, gdzie prowadzone są zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży Wszechświęte - gotycki kościół, w którym znajduje się księga parafialna z wpisem metrykalnym Mariana Witolda Gombrowicza oraz chrzcielnica z 1777 r., w której pisarz został ochrzczony Szlaki rowerowe lokalne i gminne Okolice Bałtowa
Propozycje półdniowych wycieczek dla turystów odwiedzających Bałtów. Większość z nich prowadzi drogami asfaltowymi, wszystkie trasy świetnie się nadają na rowerowy rodzinny wypad. Wystarczy rower turystyczny.
Szlak im. Mariana Raciborskiego
Przebieg: Bałtów - Bałtów "Girczakówka" - Lemierze - Podgórze - Stoki Duże - Ruda Kościelna - Borownia - Smyków - Podgrodzie -Skała - Przepaść - Ćmielów (Rynek - Urząd Miasta i Gminy Ćmielów) - BrzóstowaDługość: 26,9 km Kolor szlaku: czerwony Stopień trudności: trasa łatwa Bałtowski szlak rowerowy (1)
Przebieg: Bałtów, plac z fontanną i figurą Chrystusa Frasobliwego - Wólka Bałtowska - most nad rzeką Trzemchą - Trzemcha Górna - Antoniów Duży - rezerwat "Modrzewie" - Bałtów, plac z fontanną i figurą Chrystusa FrasobliwegoDługość: 11,9 km Kolor szlaku: niebieski Stopień trudności: trasa łatwa Bałtowski szlak rowerowy (2)
Przebieg: Bałtów "Gierczakówka" - granica rezerwatu "Ulów" - remiza OSP w Lemierzach - skrzyżowanie z drogą na Ulów - Ulów - Wólka Pętkowska - Kolonia Pętkowice, most na rzece Kamiennej - Skarbka Górna - most na Kamiennej w Skarbce Dolnej - Bałtów - zabytkowy młyn i wjazd do Parku Jurajskiego - Bałtów "Gierczakówka"Długość: 20,65 km Kolor szlaku: żółty Stopień trudności: trasa łatwa Najciekawsze miejsca na trasach: Bałtów, Ćmielów - opis miejscowości w rozdziale 4 Okolice Włoszczowy
Lasami dookoła Włoszczowy
Przebieg: Włoszczowa, pl. Wolności - leśniczówka Belina - Biadaszek - Chotów - Kluczewsko - Kurzelów - Jeżowice - Żelisławice-Bugaj - Czarnca - Konieczno - Nieznanowice - Feliksówka - Włoszczowa, pl. WolnościDługość: 81,0 km Kolor szlaku: czerwony Stopień trudności: trasa średnio trudna Propozycja całodniowej wycieczki, ciekawej dla miłośników zarówno przyrody, jak i historii. Szlak prowadzi w dużym stopniu drogami leśnymi, szutrowymi, polnymi. Konieczny rower terenowy. Uwaga: tabliczki, którymi oznakowano szlak w dużej części już nie istnieją. Wybierając się na tę trasę, warto korzystać z dokładnej mapy okolic. Ciekawe miejsca na trasie: Włoszczowa - średniowieczne grodzisko z XVII-wieczną figurą św. Jana Nepomucena; barokowy kościół pw. NMP z cudownym obrazem Matki Boskiej Włoszczowskiej; muzealna izba regionalna Brzeście - pomnik poświęcony żołnierzom AK, którzy brali udział w zwycięskiej bitwie z Niemcami 27-30 X 1944 r. Kluczewsko - kościół pw. św. Wawrzyńca z XVIII w.; pozostałości zespołu dworskiego z XIX w. z atrakcyjną wozownią i XVIII-wiecznym parkiem; niedaleko znajduje się Przedborski Park Krajobrazowy Kurzelów - pierwsze miasto na terenie ziemi włoszczowskiej, prawa miejskie uzyskało w 1285 r.; pomnik Jana Brożka (1585-1652) wybitnego matematyka, rektora Akademii Krakowskiej; pomnik ku czci mieszkańców pomordowanych podczas II wojny światowej; kościół gotycki z 1360 r.; drewniana dzwonnica z XVIII w.; kaplica cmentarna z 1. poł. XVIII w.; grób babki Stefana Żeromskiego (Agnieszki Katerli) Czarnca - rodowa siedziba hetmana Stefana Czarnieckiego; zobaczymy tu wybudowany przez hetmana w latach 1640-59 kościół, w którym znajduje się jego mauzoleum; naprzeciwko kościoła park - arboretum; w szkole - izba pamięci S. Czarneckiego, przed budynkiem szkoły - jego pomnik Konieczno - kościół pw. NMP; zabytkowa dzwonnica z XVIII w. Rezerwat "Białe Ługi" - miejsce lęgu i bytowania ptactwa wodnego, błotnego i brodzącego (żuraw, kaczka krzyżówka, cyranka, brodźce, błotniaki) Nieznanowice - zespół pałacowy z ruinami pałacu, zabytkowa brama z ogrodzeniem, okazały park z fontanną z XVIII w. Okolice Strawczyna
#Trasa po okolicach Strawczyna#
Przebieg: Strawczyn - Drabów - Ruda Strawczyńska - Kuźniaki - Wólka Kłucka - Hucisko - Niedźwiedź - Huta Górna - Oblęgór - Studzianki - Oblęgorek - Porzecze - Bugaj - Chełmce - Promnik - StrawczynDługość: 36,0 km Kolor szlaku: zielony, oznakowany za pomocą zielonej kropki wpisanej w biały okrąg. Brak oznakowania zmiany kierunku jazdy (strzałek). Stopień trudności: trasa średnio trudna Trasa ma charakter pętli, która zaczyna się i kończy w Strawczynie. Przebiega w większości drogami szutrowymi, polnymi. Podczas jazdy można podziwiać przepiękne widoki na pasma Gór Świętokrzyskich: Dobrzeszowskie i Oblęgorskie. Ciekawe miejsca na trasie: Strawczyn - obelisk upamiętniający miejsce urodzenia Stefana Żeromskiego Kuźniaki - ruiny wielkiego pieca hutniczego z lat 1860-70 Oblęgorek - muzeum Henryka Sienkiewicza i założenie parkowe Chełmce - dwór obronny z 2. poł. XVI w. i początku XVII w. zwany "zborem ariańskim" (jeden z najstarszych w regionie) Okolice Piekoszowa
#Trasa po okolicach Piekoszowa#
Przebieg: Piekoszów - Łaziska - Zawada - Miedzianka - Zajączków - Wesoła - Ruda Zajączkowska - Wierna Rzeka - Lasek - Jeżynów - Łosienek - Łubno - Micigózd - Podzamcze Piekoszowskie - PiekoszówDługość: 40,0 km Kolor szlaku: niebieski Stopień trudności: trasa łatwa Trasa biegnąca głównie drogami asfaltowymi, prowadzi do słynnej dzięki Żeromskiemu wsi Wierna Rzeka. Atrakcją na szlaku jest rezerwat "Góra Miedzianka". Trasa polecana na jednodniową wycieczkę dla całej rodziny. Ciekawe miejsca na trasie: Piekoszów, Podzamcze Piekoszowskie - opis przy trasie Kielce - Podzamcze Piekoszowskie Miedzianka - rezerwat "Góra Miedzianka" (wzniesienie z rzadko spotykanymi minerałami i licznymi śladami dawnych prac górniczych) Wierna Rzeka - miejsce z powieści Stefana Żeromskiego położone nad rzeką Łośną nazywaną Wierną Rzeką. Stąd prowadzi żółty szlak pieszy do Chęcin Okolice Zagnańska
Propozycje wycieczek półdniowych, prowadzące do najbardziej interesujących miejsc na terenie gminy. Trasy w kształcie pętli w znacznym stopniu biegną po drogach różnego rodzaju (utwardzonych, szutrowych, asfaltowych). Przydatny rower trekingowy lub terenowy.Trasa 1
Przebieg: Zagnańsk, ul. Kielecka - Chrusty - Zachełmie (kościół - os. Wrzosy) - Zagnańsk, ul. Turystyczna - dąb Bartek - Jasiów - Goleniowy - Zagnańsk, ul. KościelnaDługość: 11,7 km Kolor szlaku: czerwony Stopień trudności: trasa średnio trudna Trasa 2
Przebieg: Zagnańsk, ul. Kielecka - skrzyżowanie z drogami na wieś Chrusty i Goleniowy - Borowa Góra - Ciągłe - Samsonów - Zagnańsk PKP - Zagnańsk, ul. KieleckaDługość: 14,0 km Kolor szlaku: niebieski Stopień trudności: trasa średnio trudna Najciekawsze miejsca na trasach: Dąb Bartek - uważany za jedno z najstarszych drzew w Polsce. Według różnych źródeł jego wiek szacuje się od 600 do 1200 lat Samsonów - pozostałości po zakładzie wielkopiecowym założonym przez Stanisława Staszica w latach 1818-22 Okolice Bielin
Duża pętla
Przebieg: Bieliny - Porąbki - Kakonin - Huta Szklana #opcjonalnie: - Święty Krzyż - Huta Szklana# - Bartoszowiny - Lechów - Makoszyn - BielinyDługość: 34,6 km Kolor szlaku: zielony Stopień trudności: trasa średnio trudna Mała Pętla
Przebieg: skrzyżowanie w Lechowie - Lechów Jaźwiny, koniec drogi asfaltowej - skrzyżowanie ścieżek - Czaplów - Bieliny - Huta Podłysica - Huta Nowa - skrzyżowanie ścieżek - Lechów Jaźwiny - skrzyżowanie w LechowieDługość: 15 km Kolor szlaku: żółty Stopień trudności: trasa łatwa Trasa prowadzi głównie drogami asfaltowymi i gruntowymi, częściowo leśnymi. Może być traktowana jako droga dojazdowa do szlaku zielonego. Należy zachować ostrożność na skrzyżowaniach w Bielinach i Hucie Nowej. Okolice gminy Nagłowice
Trasy rowerowe na terenie gminy Nagłowice to propozycje wycieczek szczególnie atrakcyjnych dla miłośników przyrody. Ścieżki prowadzą przeważnie leśnymi duktami oraz drogami polnymi. Większość znaków w terenie jest nieczytelna (stan na sierpień 2007 r.).
Trasa 1
Przebieg: Nagłowice - Rakoszyn - Trzciniec - Deszno - Cierno-Zaszosie - Cierno-Żabieniec - NagłowiceDługość: 32,0 km Kolor szlaku: czerwony Stopień trudności: trasa średnio trudna Na odcinku Nagłowice - Rakoszyn znajdują się trzy ślepe ścieżki, oznakowane kolorem czerwonym, które także warto zwiedzić:,,Niebieskie Źródła" prowadząca na Krztyk (długość 3,5 km), "Jezior" (długość 1,2 km), trasa prowadząca do Nowej Wsi (długość 2,7 km). Trasa 2
Przebieg: Nagłowice - Ślęcin - Kuźnice - Jaronowice - Trzciniec - Rakoszyn - NagłowiceDługość: 17,0 km Kolor szlaku: pomarańczowy Stopień trudności: trasa średnio trudna Trasa 3
Przebieg: pętla wokół NagłowicDługość: 10,0 km Kolor szlaku: niebieski Stopień trudności: trasa łatwa Najciekawsze miejsca na trasach: Nagłowice - miejscowość związana z rodem Rejów. Tutaj znajduje się dworek Mikołaja Reja, gdzie mieści się wystawa poświęcona historii jego życia i twórczości; w otaczającym dworek parku m.in. okazałe dęby, rzadki okaz perukowca podolskiego, choinę kanadyjską, orzech czarny, jałowiec wirginijski, wiązy i modrzewie Jaronowice - dwór z XVIII w., w którym przyszedł na świat Ludwik de Laveaux - malarz, uwieczniony jako Widmo w Weselu Wyspiańskiego, uczeń Jana Matejki i przyjaciel Stanisława Wyspiańskiego Rakoszyn - drewniany, modrzewiowy kościół z XVIII w. Deszno - rzadkie okazy miłorzębu japońskiego Cierno-Żabieniec - kościół, wzniesiony w 1595 r. Szlaki tematyczne
Szlak Architektury Obronnej
Przebieg: Końskie - Modliszewice - Kazanów - Chełmce - Podzamcze Piekoszowskie - Jaskinia Raj - Chęciny - Podzamcze Chęcińskie - Bolmin - Małogoszcz - Sobków - Mokrsko - Imielno - Pińczów - Chroberz - Stradów - Pełczyska - Wiślica - Szczaworyż - Stopnica - Rytwiany - Kurozwęki - Szydłów - Rembów - Ujazd - Konary-Kolonia - Ossolin - Samborzec - Sandomierz - Kichary - Międzygórz - Tudorów - Opatów - Ptkanów - Podgrodzie - Ćmielów - Grzegorzowice - Dębno - Bodzentyn - KielceDługość: 500,5 km Kolor szlaku: czarny; na terenie ziemi sandomierskiej w celu odróżnienia od innego szlaku czarnego do standardowego oznakowania dodano logo Szlaku Architektury Obronnej: zarys zamku. Trasa ta jest w sposób szczególny polecana miłośnikom architektury obronnej. Szlak w większości prowadzi drogami asfaltowymi. Na przejazd całej trasy potrzeba 8-10 dni (zakładając, że dzienny dystans to ok. 60 km). W rozdziale 4 został dokładniej opisany odcinek szlaku: Sobków - Radzanów. Najciekawsze miejsca na trasie: Podzamcze Piekoszowskie - pałac wzniesiony ok. połowy XVII w., wzorowany na Pałacu Biskupów Krakowskich w Kielcach. W rękach fundatorów - rodziny Tarłów - pozostawał do 1842 r. W połowie XIX w. zniszczony przez pożar i opuszczony Jaskinia Raj - udostępniona dla zwiedzających jaskinia z przepiękną szatą naciekową Chęciny - ruiny średniowiecznego zamku na Górze Zamkowej; wczesnobarokowy klasztor Bernardynek; kościół i klasztor Franciszkanów; synagoga z XVII w., kirkut Sobków - dokładny opis w rozdziale 4 Stradów - grodzisko uważane za największe w Polsce, otoczone suchą fosą Kurozwęki - pierwotnie średniowieczny zameczek rycerski, obecnie renesansowy pałac; liczne atrakcje: stado bizonów, mini zoo, labirynt kukurydziany Szydłów - zachowane mury obronne wraz z jedną bramą wjazdową (Krakowską); zamek królewski z połowy XV w.; gotycki kościół, jeden z tzw. kościołów "baryczkowskich" Ujazd, Sandomierz - dokładny opis w rozdziale 4 Opatów - dokładny opis w rozdziale 4 Kielce - Pałac Biskupów Krakowskich z początku XVII w.; bazylika katedralna w stylu wczesnego baroku; rezerwaty przyrody ("Kadzielnia", "Biesak-Białogon", "Wietrznia", "Śluchowice", "Karczówka") Szlak im. Witolda Gombrowicza
Przebieg: Ostrowiec Świętokrzyski - Bodzechów - Małoszyce - Ćmielów - Bidziny - Jakubowice - Czyżów Szlachecki - Tarłów - Bałtów - Brody - Doły Biskupie - Chocimów - Ostrowiec Świętokrzyski
Długość: 156,6 km
Kolor szlaku: zielony
Stopień trudności: trasa średnio trudnaPrzez Góry Świętokrzyskie
Przebieg: Cedzyna - Ciekoty - Święta Katarzyna - Bodzentyn - Tarczek - Świętomarz - Brzezie Kolonia - Nowa Słupia - Grzegorzowice - Janowice - Biskupice - Gołoszyce - Jurkowice - OpatówDługość: 83,8 km Kolor szlaku: czerwony Stopień trudności: trasa łatwa Transwojewódzki Szlak Rowerowy
Przez obszar województwa świętokrzyskiego przebiega szlak rowerowy ze Lwowa do Berlina. Prowadzi przez powiaty: sandomierski, opatowski, ostrowiecki, starachowicki, skarżyski i konecki. Przebieg szlaku pokrywa się w sporej części z innymi szlakami rowerowymi na terenie województwa.
Długość całego szlaku: 296,6 km I część: Sandomierz - Zawisełcze - Ostrołęka - Bogoria - Skotniki - Koprzywnica - Beszyce - Sulisławice - Szymanowice - Klimontów - Konary - Ujazd Kolor szlaku: zielony "Doliną Koprzywianki" II część: Iwaniska - Planta - Sobiekurów - Wymysłów - Józefów - Strzyżowice - Czerników Karski - Czerników Opatowski - Opatów - Lipowa - Podole - Małoszyce - Ćmielów - Ruda Kościelna - Magonie - Sudół Kolor szlaku: niebieski III część: Ostrowiec Świętokrzyski - Chmielów - Kunów - Nietulisko Duże - Doły Biskupie - Kałków Godów - Brody - Styków - Dziurów - Michałów Miejski - Starachowice - Rataje - Wąchock - Skarżysko-Kamienna Kolor szlaku: niebieski "Szlakiem zabytków techniki Doliny Kamiennej" IV część: Rejów - Rezerwat "Dalejów" - Bliżyn - Ubyszów - Majdów - Hucisko - Huta - Antoniów - Niekłań - Stąporków - Czarna - Czarniecka Góra - Końskie - Sielpia Wielka - Maleniec - Marcinków - Żarnów Kolor szlaku: niebieski Ciekawe miejsca na trasie: Sandomierz, Koprzywnica, Sulisławice, Konary, Ujazd, Opatów, Końskie, Sielpia, Czarniecka Góra, Ostrowiec Świętokrzyski, Małoszyce, Ćmielów, Krynki, Doły Biskupie, Starachowice, Wąchock, Skarżysko -Kamienna, Kałków-Godów, Kunów, Nietulisko - dokładny opis w rozdziale 4. Niekłań - rezerwat przyrody nieożywionej Skałki Piekło Maleniec - zabytkowy zakład hutniczy, z zachowanym cyklem technologicznym, działał w latach 1784-1967 Śladami zabytków techniki Doliny Kamiennej
Przebieg: Skarżysko Kamienna PKP - Marcinków - Wąchock - Starachowice - Brody Iłżeckie - Nietulisko - Kunów - Ostrowiec ŚwiętokrzyskiDługość: 76,0 km Kolor szlaku: niebieski Stopień trudności: trasa łatwa Miejsca Mocy
Przebieg: Kielce - Podzamcze Piekoszowskie - Piekoszów - Rykoszyn - Szewce - Bolmin - Małogoszcz - Lipnica - Podchojny - Wilanów - Jędrzejów - Skroniów - Warzyn II - Rakoszyn - Nagłowice - Kossów - Moskorzew - Dzierzgów - Secemin - Czarnca - Włoszczowa - Kurzelów - Kluczewsko - Oleszno - Słupia - Radoszyce - Jacentów (skrzyżowanie z drogą nr 74) - Sielpia Wielka - Czarniecka Góra - Stąporków - Bliżyn - Skarżysko-Kamienna - Wąchock - Wykus - Bronkowice - Radkowice - Kałków - Cząstków - Podchełmie - Nowa Słupia - Zagościniec (skrzyżowanie z droga nr 74) - Stara Zbelutka - Niedźwiedź - Bogoria -Jurkowice - Sulisławice - Osiek - Niekrasów - Strzegom - Rytwiany - Wojnów - Beszowa - Zborówek - Pacanów - Wójcza - Zborów - Solec Zdrój - Wiślica - Chroberz - Młodzawy Małe - Pińczów -Lipnik - Piotrkowice - Maleszowa - Morawica - Suków - Mójcza - KielceDługość: ok. 570 km Kolor szlaku: żółty; znaki standardowe, na których umieszczono logo szlaku: zarys kościoła Szlak "Miejsca Mocy" o charakterze religijno-pielgrzymkowym, tworzy zamkniętą pętlę, której początek i koniec umiejscowiono w Kielcach. Na trasie znalazły się miejsca kultu religijnego sanktuaria maryjne oraz inne obiekty sakralne w województwie. Szlak został tak opracowany, aby w jak najmniejszym stopniu przebiegał drogami o dużym natężeniu ruchu samochodowego, a przede wszystkim prowadził drogami powiatowymi i gminnymi. Na trasie spotkamy również drogi szutrowe, gruntowe i polne. Przejechanie całości szlaku zajmie ok. 10 dni (zakładając, że dzienny dystans to ok. 60 km). Ciekawe miejsca na trasie: Kielce - katedra z Sanktuarium Matki Boskiej Łaskawej Kieleckiej Piekoszów - Sanktuarium Matki Boskiej Piekoszowskiej Bolmin - otaczany kultem obraz Matki Boskiej Bolmińskiej Małogoszcz - otaczany kultem krucyfiks w kościele pw. Wniebowzięcia NMP Jędrzejów - Sanktuarium bł. Wincentego Kadłubka Dzierzgów - Sanktuarium Matki Boskiej Dzierzgowskiej Moskorzew - kościół pw. św. Małgorzaty Secemin - kościół pw. św.św. Katarzyny i Jana Ewangelisty Czarnca - Matka Boska z Dzieciątkiem z ołtarza polowego Stefana Czarnieckiego Włoszczowa - sanktuarium Matki Boskiej Włoszczowskiej Kurzelów - kościół pw. Wniebowzięcia NMP Oleszno - otaczany kultem obraz Matki Boskiej Olszańskiej Czarna - Sanktuarium Matki Boskiej Wychowawczyni Wąchock - otaczany kultem obraz Matki Boskiej w kościele pw. Najświętszej Marii Panny i św. Floriana Wykus - wizerunek Matki Boskiej patronki Świętokrzyskich Zgrupowań AK Kałków-Godów - Sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej, Królowej Polski, Matki Ziemi Świętokrzyskiej Święty Krzyż - Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego Bogoria - otaczany kultem obraz Matki Boskiej Sulisławice - Sanktuarium Matki Boskiej Sulisławickiej Niekrasów - cudowny obraz Matki Boskiej w drewnianym kościele pw. Nawiedzenia NMP Rytwiany - Pustelnia Złotego Lasu, pokamedulski zespół klasztorny Zborówek - drewniany kościół pw. św.św. Idziego i Mikołaja w Zborówku z 1459 r. Pacanów - Sanktuarium Chrystusa Ukrzyżowanego Wiślica - Sanktuarium Matki Boskiej Łokietkowej Młodzawy - Sanktuarium Matki Boskiej Młodzawskiej Pińczów - Sanktuarium Matki Boskiej Mirowskiej Piotrkowcie - Sanktuarium Matki Boskiej Loretańskiej Morawica - Kalwaria Świętokrzyska przy kościele pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy Skarżysko-Kamienna - Sanktuarium Matki Boskiej Ostrobramskiej
Województwo świętokrzyskie położone w południowo-wschodniej części Polski, zajmuje obszar 11 671 km2 i liczy ok. 1,3 mln mieszkańców. Graniczy z sześcioma województwami: mazowieckim, lubelskim, podkarpackim, małopolskim, śląskim i łódzkim.
Charakterystyka geograficzna
W obrębie województwa wyróżnia się trzy krainy geograficzne: Góry Świętokrzyskie z najwyższym szczytem Łysicą (612 m n.p.m.), Wyżynę Opatowsko-Sandomierską oraz Nieckę Nidziańską. Góry Świętokrzyskie - pomimo niedużych wysokości bezwzględnych, charakteryzują się dość stromymi zboczami, często poprzedzielane są szerokimi dolinami, niekiedy przecięte przełomami rzek. Charakterystycznym elementem krajobrazu górskiego są malownicze rumowiska skalne - gołoborza. W celu ochrony najcenniejszych walorów przyrodniczych założono na tym obszarze Świętokrzyski Park Narodowy (1950). Wyżyna Sandomierska - cechą typową dla tej części regionu są podatne na erozję gleby lessowe, w których tworzą się malownicze, głębokie wąwozy i jary. Niecka Nidziańska - to rozległe obniżenie w południowej części województwa, przez środek którego przepływa rzeka Nida. Cechą charakterystyczną krajobrazu Niecki Nidziańskiej są wzniesienia poprzecinane szerokimi dolinami.
Najważniejsze miasta regionu
Poniżej prezentujemy najważniejsze ośrodki miejskie na terenie województwa. Większość z nich została opisana bardziej szczegółowo przy opisie poszczególnych tras rowerowych.
Dojazd i komunikacja w regionie
SAMOCHODEM. Województwo świętokrzyskie posiada gęstą sieć dróg. Przez jego teren prowadzą drogi krajowe:
Komunikacja miejska Kielce, tel.: (041) 345 06 95, www.mpk.kielce.pl Ostrowiec Świętokrzyski, tel.: (041) 262 09 95 Starachowice, tel.: (041) 274 70 81 Skarżysko-Kamienna, tel.: (041) 251 34 13 AUTOBUSEM. Turyści nieposiadający własnego samochodu mogą korzystać ze środków komunikacji zbiorowej. Gęsta sieć połączeń autobusowych umożliwia dogodne podróżowanie po regionie. Niemniej jednak należy pamiętać, iż autobus nie zabierze więcej niż 2-3 rowery naraz. Dokładne informacje nt. kursów autobusów uzyskamy m.in. pod numerem informacji autobusowej w Kielcach (041) 366 16 98 oraz na stronie www.pks.kielce.pl (więcej zob. ramka). Informacja PKS www.pks.kielce.pl Busko-Zdrój, tel.: (041) 378 35 49 Jędrzejów, tel.: (041) 386 12 38 Końskie, tel.: (041) 372 35 89 Opatów, tel.: (015) 868 22 27 Ostrowiec Świętokrzyski, tel.: (041) 247 97 87 Pińczów, tel.: (041) 357 24 43 Sandomierz tel.: (015) 832 23 02 Skarżysko-Kamienna, tel.: (041) 253 27 95 Starachowice, tel.: (041) 274 62 77 Włoszczowa, tel.: (041) 394 35 80 Informacja BUS: www.sztp.kie.pl POCIĄGIEM. Koleją wygodnie dojedziemy do miejscowości leżących przy trasach: Warszawa - Radom - Skarżysko-Kamienna - Kielce - Jędrzejów - Sędziszów - Kraków oraz Kielce - Włoszczowa - Częstochowa. Rzadziej pociągi kursują na odcinku: Skarżysko- Kamienna - Starachowice - Ostrowiec Świętokrzyski. Dokładne informacje nt. połączeń uzyskamy pod numerem informacji kolejowej w Kielcach (041) 366 93 28, 94 36 oraz na stronie www.pkp.pl. Rowery najlepiej przewozić pociągami osobowymi. Pospieszne - mimo że w rozkładach są oznaczone jako zabierające rowery - często nie posiadają w swoich składach wagonów przystosowanych do przewozu naszych "dwóch kołek". Informacja turystyczna BAŁTÓW. Klub "Bałtek", Bałtów 55, 27-423 Bałtów, tel.: (041) 264 12 93, www.baltow.info, e-mail: biuro@baltow.info KIELCE. Regionalne Centrum Informacji Turystycznej, ul. Ściegiennego 2, 25-033 Kielce, tel.: (041) 348 00 60, 361 80 57, www.swietokrzskie.travel, e-mail: informacja@swietokrzyskie. travel; Informacja Turystyczna, pl. Niepodległości 1 (Dworzec PKP, I p.), 25-506 Kielce, tel.: (041) 367 64 36, faks: (041) 345 86 81, www.um.kielce.pl/turystyka, e-mail: informacja. turystyczna@um.kielce.pl; PTTK Oddział w Kielcach, ul. Sienkiewicza 29, 25-007 Kielce, tel.: (041) 344 77 43, faks: (041) 344 59 14, www.pttkkielce.pl KOŃSKIE. PTTK Oddział w Końskich, ul. Zamkowa 7, 26-200 Końskie, tel.: (041) 372 31 70, www.pttkkonskie.pl, e-mail: poczta@konskie.pttk.pl NAGŁOWICE. Dworek Mikołaja Reja, ul. Kacpra Walewskiego 7, 28-362 Nagłowice, tel.: (041) 381 45 70, faks: (041) 381 49 21 NOWA SŁUPIA. Punkt IT, ul. Świętokrzyska 18, 26-006 Nowa Słupia, tel.: (041) 317 76 26, 317 70 13, www.nowaslupia.pl OPATÓW. PTTK Oddział w Opatowie, pl. Obrońców Pokoju 18, 27-500 Opatów, tel.: (015) 868 27 78, www.pttkopatow.free.ngo.pl OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI. PTTK Oddział im. Jeżewskiego w Ostrowcu Świętokrzyskim, al. 3 Maja 5, tel.: (041) 265 25 24 PIŃCZÓW. Muzeum Regionalne i Informacja Turystyczna, ul. Piłsudskiego 2a, 28-400 Pińczów, tel./faks: (041) 357 24 72, www.muzeumitpinczow.eu SANDOMIERZ. PTTK Oddział w Sandomierzu, ul. Rynek 12, 27-600 Sandomierz, tel.: (015) 832 23 05, tel./faks: (015) 832 26 82, www.pttk-sandomierz.pl STARACHOWICE. PTTK Oddział w Starachowicach, ul. Krywki 1, tel.: (041) 274 62 68 ŚWIĘTY KRZYŻ. Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej, Święty Krzyż 1, 26-004 Bieliny, tel.: (041) 317 70 21, 317 82 78, faks. (041) 317 82 79, wew. 119 Noclegi Ponieważ teren opisywany w przewodniku jest zbyt obszerny, aby pomieścić tu adresy wszystkich miejsc noclegowych w województwie, ograniczamy się do podania adresów stron internetowych z informacjami dotyczącymi możliwości zakwaterowania: www.swietokrzyskie.travel - portal turystyczny województwa świętokrzyskiego. Oprócz bazy noclegowej o zróżnicowanym standardzie i cenie (od hoteli po obiekty oferujące nocleg w warunkach turystycznych: np. schroniska młodzieżowe, domki kempingowe, ośrodki wypoczynkowe, gospodarstwa agroturystyczna na terenie całego województwa) znajdziemy tu informacje na temat atrakcji turystycznych, miejsc wartych zwiedzenia i inne wiadomości praktyczne przydatne podczas wyprawy rowerowej www.umig.busko.pl - informacje nt. bazy uzdrowiskowej, hoteli, pensjonatów, gospodarstw agroturystycznych na terenie gminy Busko-Zdrój Informacje dotyczące noclegów w gospodarstwach agroturystycznych można znaleźć na stronach internetowych poszczególnych powiatów i gmin, a także w serwisach ogólnopolskich, np.:
www.lysogory.agrowczasy.com
www.chancza.agrowczasy.com www.dolinaczarnej.pl www.kluczewsko.gmina.pl www.agro.kie.pl www.chancza.agrowczasy.com Ciekawe strony rowerowe
www.mtb.kielce.pl - Stowarzyszenie MTB Kielce - Świętokrzyskie Kolarstwo Górskie
www.mtbcross.pl www.bikeworld.pl www.rowery.org.pl www.eurovelo.org www.rower.com Sklepy rowerowe JĘDRZEJÓW. "An-Mar", pl. Kościuszki 1, tel.: (041) 386 22 09, tel./faks.: (041) 386 13 57 KIELCE. "Margo Centrum Rowerowe", ul. 1 Maja 70, tel.: (041) 343 11 85; "Piątek Sport", ul. Piotrkowska 6/29, tel.: (041) 344 52 86; "Rower Sport", ul. Planty 12, tel.: (041) 344 87 92 "Sklep i serwis rowerowy", ul. Wesoła 36, tel.: (041) 343 21 32; "Suport", ul. Sienkiewicza 53, tel./faks: (041) 344 59 29; "Wsół Sport", ul. Czarnowska 22, tel.: (041) 344 11 31 KOŃSKIE. "Olimpijczyk", ul. Strażacka 15, tel.: (041) 372 25 45; Sklep rowerowy, Młynek k. Końskich, ul. Spacerowa 1, tel.: (041) 372 12 66; Sklep rowerowy, ul. Spółdzielcza 16, tel./faks: (041) 372 88 20 OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI. "Agat" Sklep z rowerami, ul. Starokunowska, tel.: (041) 265 25 67; "Lider SC" Sklep z rowerami, ul. Denkowska 22, tel.: (041) 247 90 20 STASZÓW. "Atlas", ul. Kościelna 6, tel.: (015) 864 30 61 Ciekawe imprezy rowerowe Ogólnopolski Konecki Maraton Rowerowy: www.pttkkonskie.pl Ogólnopolski Maraton mBank eXtreme: www.pttkkonskie.pl Świętokrzyska Liga Rowerowa: www.mtbcross.pl Wypożyczalnie rowerów SANDOMIERZ. Ośrodek Szkolenia Kierowców "Mazur", tel.: (015) 832 34 08, tel.: 0660 920 583; do dyspozycji 5 rowerów; cena: 20 zł/dzień. Przechowalnia rowerów (Motel Królowej Jadwigi), ul. Krakowska 24, tel.: (015) 832 29 88, 832 28 72, 0601 153 276; do dyspozycji 10 rowerów; cena: 10 zł/dzień Ważne adresy i telefony Pogotowie ratunkowe: 999 Policja: 997; Komenda Miejska Policji w Kielcach, ul. Wesoła 43, tel.: (041) 349 30 01 Straż Pożarna: 998; Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Kielcach, ul. Sandomierska 81/83, tel.: (041) 369 30 10, 369 36 20 Straż Miejska: 986, Kielce, ul. Ogrodowa 3b, tel.: (041) 368 75 15 Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Województwa Świętokrzyskiego, Kielce, ul. Żytnia 1, tel.: (041) 344 92 18 Wybrane atrakcje turystyczne Bałtowski Park Jurajski: www.baltowskipark.pl Spływ tratwami w Bałtowie, Zwierzyniec Bałtowski: www.baltow.info Żywe Muzeum Porcelany: www.as.cmielow.com.pl Wystawa Pojazdów Konnych Dworu i Wsi Kieleckiej: www.powozy.polska24.pl "PARK STADION", Egzotarium, Dolina Gadów, Mini Zoo: www.parkstadion.pl Wytwórnia Wrażeń - Sporty Extremalne: www.wytworniawrazen.webd.pl AGROKLUB - Czterokołowce: www.czterokolowce.pl Neolityczne Kopalnie w Krzemionkach k. Ostrowca: www.krzemionki.pl Safari wśród bizonów: www.bizony.com Pustelnia Złotego Lasu w Rytwianach: www.pustelnia.rytwiany.opoka.info Zamek Krzyżtopór w Ujeździe: www.krzyztopor.pl Szkoła Wrażliwości: www.kapkazy.art.pl Klasztor na Świętym Krzyżu: www.swietykrzyz.pl Muzeum Zabawek i Zabawy: www.muzeumzabawek.eu Muzeum Narodowe w Kielcach: www.muzeumkielce.net Muzeum Przyrody i Techniki: www.ekomuzeum.pl Zabytkowy Zakład Hutniczy w Maleńcy: www.maleniec.powiat.konskie.pl Park Etnograficzny w Tokarni: www.mwk.com.pl Muzeum Siekier: www.orzechowka.com Świętokrzyska Kolejka Dojazdowa "Ciuchcia Expres Ponidzie": www.ciuchcia.eu Starachowicka Kolej Wąskotorowa: www.fpkw.pl Muzeum im. Orła Białego: www.orzelbialy.skarzysko.org Muzeum Minerałów i Skamieniałości: www.swkatarzyna-muzeum.pl Region w sieci
www.sejmik.kielce.pl
www.swietokrzyskie.pl www.swietokrzyskie.travel www.um.kielce.pl www.bieliny.pl www.checiny.pl www.daleszyce.pl www.nowaslupia.pl www.nowiny.com.pl www.piekoszow.pl www.rakow.pl www.strawczyn.pl www.zagnansk.gmina.pl www.busko.pl www.pacanow.pl www.solec-zdroj.pl www.wislica.pl www.jedrzejow.pl www.sobkow.uti.pl wwww.ug-naglowice.webpark.pl www.kazimierzawielka.pl www.powiat.konskie.pl www.umkonskie.pl www.opatow.pl www.ug.iwaniska.home.pl www.um.ostrowiec.pl www.baltow.info www.cmielow.pl www.bodzechow.eu www.pinczow.pl www.pinczow.com.pl www.powiat.sandomierz.pl www.sandomierz.pl www.klimontow.ugm.pl www.koprzywnica.eu www.skarzysko.powiat.pl www.skarzysko.arjmm.pl www.turystyka.skar.pl www.blizyn.okay.pl www.uglaczna.bip.doc.pl www.suchedniow.pl www.skarzysko.com.pl www.powiat.starachowice.pl www.wachock.pl www.staszow.pl www.rytwiany.com.pl www.szydlow.pl www.powiat-wloszczowa.pl www.kluczewsko.gmina.pl
Trasa polecana jest miłośnikom terenów leśnych, gdyż prawie w całości prowadzi przez dwa największe w regionie kompleksy leśne: Lasy Iłżeckie i Puszczę Świętokrzyską. Mimo to spotkamy na niej wspaniałe zabytki architektury, zabytki techniki o dużej wartości oraz bardzo ciekawe muzea. Utrudnieniem są odcinki dróg brukowanych, tzw. "kocie łby".
0 km Naszą wycieczkę rozpoczynamy w Starachowicach, przy Ekomuzeum (0 km; ul. Wielkopiecowa). Samochód proponujemy zostawić na parkingu przy sklepie "Plus".
Starachowice powstały w wyniku połączenia Wierzbnika należącego niegdyś do zakonu benedyktynów świętokrzyskich i osady fabrycznej Starachowice, należącej do wąchockich cystersów. W oparciu o istniejące tradycje hutnicze, w 1. poł. XIX w. (dzięki staraniom Stanisława Staszica i Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego), rozwinął się tu przemysł metalowy. W 1. poł. XIX w. powstały trzy wielkie piece, jako centrum uprzemysłowienia doliny rzeki Kamiennej. Obecnie istniejący wielki piec pochodzi z końca XIX w. i był czynny do 1968 r. Posiada zachowany oryginalny ciąg technologiczny. Muzeum Przyrody i Techniki Ekomuzeum w Starachowicach Na terenie zakładu wielkopiecowego (wybudowanego w latach 1836-41 i zmodernizowanego na przełomie XIX i XX w.) działa obecnie Muzeum Przyrody i Techniki. W jednej z hal prezentowana jest bogata kolekcja okazów paleontologicznych oraz geologicznych, odkrytych podczas prac przy budowie zapory wodnej we wsi Wióry w 1980 r. Wśród nich znajdują się zabezpieczone tropy protodinozaura z okresu jury. Na terenie zakładu produkowane były samochody marki Star. Obecnie możemy tu zobaczyć pierwszy samochód ciężarowy Star 20 oraz Star 266, który brał udział w 1988 r. w wyścigu Paryż - Dakar. Zwiedzimy również odtworzoną wioskę neolityczną tzw. Archeopark, na terenie którego odbywają się pokazy wytopu żelaza prymitywną metodą "dymarkową" w czasie dorocznej imprezy "Żelazne Korzenie" (maj). Jedziemy wzdłuż ulicy Wielkopiecowej i po 400 m skręcamy w lewo, w ulicę Radomską. Przejeżdżamy przez przejazd kolejowy, a następnie po prawej mijamy zalew Pasternak (0,6 km). Przecinamy ulicę Nadrzeczną i pokonujemy podjazd ulicą Moniuszki. Na 3 km skręcamy w lewo, w ulicę Południową. Po prawej stronie mijamy zalew Lubianka. Wkrótce znów skręcamy w lewo, w ulicę Żytnią (3,6 km), a na 3,9 km - w prawo, w Smugową. Po 600 m skręcamy w ulicę Jelenią, przecinamy Myśliwską, a następnie dojeżdżamy do małego placu (5,5 km). Tutaj kończy się asfalt wjeżdżamy w drogę leśną, pożarową. Na 6 km skręcamy w lewo, w piaszczystą drogę. Przejeżdżamy na wprost przez skrzyżowanie (6,8 km), by wkrótce dotrzeć do drogi brukowej (7,5 km) i skręcić w prawo. Po 2 km docieramy do skrzyżowania. Tu kończy się podjazd. Dalej wciąż prowadzi nas droga szutrowa. Do szlaku czerwonego dochodzi tu czarny szlak rowerowy.
Nadal jedziemy prosto i docieramy na skraj lasu (10,7 km). Na skrzyżowaniu kierujemy się wciąż prosto. Rozpościera się stąd piękna panorama z widokiem na główne pasmo Gór Świętokrzyskich - Łysogóry. 
Na 11,3 km skrzyżowanie dróg - my dalej jedziemy prosto. Po przejechaniu kilkuset metrów wjeżdżamy w głęboki lessowy wąwóz, którym kierujemy się w dół. Docieramy do drogi asfaltowej na 12,1 km i skręcamy w prawo we wsi Radkowice. Na 13,7 km do naszego szlaku czerwonego dochodzi z prawej strony czarny szlak rowerowy.
13,7 km Po przejechaniu 400 m po lewej stronie zobaczymy malowniczo położony drewniany kościół parafialny pw. św.św. Stanisława i Anny z 1621 r. Świątynia została tu przeniesiona w 1965 r. z Miedzierzy. Szczególnie warto zwrócić uwagę na zachowane oryginalne szyby okienne z malowidłami o charakterze ludowym, które przedstawiają MB z Dzieciątkiem, scenę Ukrzyżowania Pańskiego oraz postać św. Stanisława.
Na południe od świątyni rozpościera się panorama Gór Świętokrzyskich z charakterystyczną wieżą na Świętym Krzyżu.
Po zwiedzeniu kościółka i krótkim odpoczynku powracamy do drogi asfaltowej i jedziemy nią w kierunku wsi Radkowice Kolonia. Na 15,4 km docieramy do skrzyżowania dróg i skręcamy w prawo. W tym miejscu spotykamy znaki zielonego szlaku pieszego, a czarny szlak rowerowy skręca w lewo. Na 17 km skręcamy w prawo. Jedziemy wciąż drogą asfaltową prowadzącą przez las, docieramy do leśniczówki (18,2 km), skąd kierujemy się drogą szutrową w prawo. Szlak prowadzi przez teren Sieradowickiego Parku Krajobrazowego. Cały czas trzymając się drogi głównej (uwaga brakuje oznakowania), docieramy do skrzyżowania (22,3 km), gdzie droga w prawo doprowadzić nas może do rezerwatu "Wykus".  Jeśli nie chcemy do niego zbaczać, jedźmy dalej prosto.
22,3 km Rezerwat "Wykus" Utworzono go w 1978 r. na terenie Sieradowickiego Parku Krajobrazowego w celu ochrony naturalnych zbiorowisk leśnych. Na terenie rezerwatu w 1943 r. stacjonowały oddziały AK zgrupowania majora Jana Piwnika "Ponurego". Znajduje się tu kapliczka, na której umieszczono tabliczki upamiętniające poległych żołnierzy z oddziałów AK "Ponury-Nurt". Na 25 km skręcamy w prawo (uwaga brakuje oznakowania, pojawia się dopiero za zakrętem), a na 26,8 km spotykamy znaki szlaku pieszego zielonego. Nasz szlak prowadzi w lewo.
Po przejechaniu kilkuset metrów pojawiają się pierwsze zabudowania przysiółka Kaczka (27,4 km). Na 28,4 km kończy się droga szutrowa, rozpoczyna się asfalt. Od razu skręcamy w prawo w drogę leśną, początkowo piaszczystą, potem utwardzoną. Prowadzi ona wzdłuż zalewu we wsi Mostki (po lewej stronie). Na 30,3 km skręcamy w prawo. Zaczyna się uciążliwa droga brukowa (tzw. "kocie łby). Jadąc nią, mijamy po lewej stronie ciekawą formację skalną - pomnik przyrody nieożywionej "Cygańska Kapa" (35,8 km).  Na skrzyżowaniu (37 km) skręcamy w lewo (droga w prawo prowadzi do rezerwatu "Wykus"). Mijamy po prawej stronie wysoką wieżę (38,5 km). Na 40 km kończy się droga brukowa. Asfaltem zjeżdżamy w dół do Wąchocka. Po ponad 2 km zjazdu (42,3 km), docieramy do placu im. majora Jana Piwnika "Ponurego", gdzie spotykamy szlaki rowerowe niebieski oraz żółty - Miejsca Mocy.
42,3 km Dalej jedziemy w dół, drogą prowadzącą do klasztoru Cystersów (42,8 km) . Wzniesione w połowie XIII w. opactwo jest jednym z najpiękniejszych pomników architektury romańskiej w Polsce. Uwagę przyciągają malownicze ściany kościoła zbudowane z żółtawo-szarych i brunatno-czerwonych ciosów kamiennych układanych w naprzemianległe pasy. Główna nawa wzniesiona jest w stylu romańskim, w nawach bocznych i transepcie widoczne są już wpływy gotyku. Wyposażenie kościoła, z wyjątkiem neoromańskiego ołtarza, pochodzi z XVII i XVIII w. W klasztorze z okresu romańskiego zachowały się przyziemia skrzydeł wschodniego i południowego. Znajdują się w nich urzekające prostotą wnętrza, m.in. kapitularz, fraternia i refektarz. Kapitularz uznawany jest za najpiękniejsze tego typu pomieszczenie nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Warte obejrzenia jest również Muzeum Cystersów, w którym zostały zgromadzone cenne pamiątki z okresu zmagań o wolność Ojczyzny, a także wyroby artystyczne miejscowych zakładów metalowych (ich pozostałości możemy oglądać przy moście na rzece Kamiennej, oddalonej ok. 300 m od klasztoru) . Przy murze ogrodzenia zespołu klasztornego od strony północnej umieszczone są tablice poświęcone powstańcom styczniowym i twórcom Podziemnego Państwa Polskiego. Po zwiedzeniu klasztoru skręcamy w prawo i jedziemy początkowo drogą brukową, a potem - asfaltową. Po lewej stronie zobaczymy pomnik sołtysa. Kilkadziesiąt metrów dalej mijamy tamę na rzece Kamienna, XIX-wieczny pałac Schoenberga oraz dawne zabudowania przemysłowe. Przejeżdżamy tory kolejowe (43,5 km) i na 45 km skręcamy za leśniczówką w prawo, w szeroką drogę leśną. Jadąc prosto, przecinamy drogę wojewódzką nr 744 (48,7 km) i dalej podążamy przez las. Na 50,5 km docieramy do leśnej polany, na której znajduje się wieżyczka obserwacyjna.
Sołtys z Wąchocka - Dlaczego nie można dojechać do Wąchocka pociągiem? - Bo lekarz sołtysowi zalecił dużo żelaza i szyny rozkręcili. Ten i setki innych dowcipów krążyły z ust do ust. Tymczasem Wąchock odzyskał prawa miejskie dnia 1 stycznia 1994 r., a gospodarzem miasta jest nie sołtys, lecz burmistrz. Podczas corocznie organizowanych "Dni Wąchocka" ma miejsce zjazd sołtysów, podczas którego wybierany jest najlepszy sołtys w Polsce. 52,3 km Na 52,3 km skręcamy w prawo, a następnie w lewo. Dojeżdżamy do miejsca, skąd w prawo odchodzi droga asfaltowa, tędy też prowadzi szlak czarny; my zaś jedziemy dalej prosto.
Po 1,1 km dojeżdżamy do Podłazisk, skręcamy w prawo i dojeżdżamy do wsi Lipie (56 km). Po 900 m skręcamy w lewo i dojeżdżamy do miejsca, gdzie znajduje się węzeł pieszych i rowerowych szlaków turystycznych (58,4 km). Za drogą prowadzącą przez las skręcamy w prawo, docieramy do drogi asfaltowej (58,9 km) i skręcamy w lewo. Drogą asfaltową podążamy przez las, przejeżdżamy przez tory kolejki wąskotorowej i docieramy do drogi prowadzącej do Starachowic.
Jedziemy prosto, a następnie skręcamy w lewo skos, w ulicę Kościelną (60,2 km). Szlak rowerowy prowadzi ulicami osiedli Skałka i Majówka oraz ulicą Na Szlakowisku. Dojeżdżamy do Ekomuzeum (64,4 km) i tutaj kończymy naszą wycieczkę. 64,4 km
Szlak, prowadzący prawie bezleśnymi terenami Wyżyny Sandomierskiej, polecany jest szczególnie miłośnikom zabytków. Zobaczyć tu można bezcenne obiekty reprezentujące wszystkie style architektoniczne występujące w Polsce. Wycieczkę rozpoczniemy w Sandomierzu, który często stanowi główny cel wycieczek krajoznawczych. Początkowo pojedziemy płaską Doliną Wisły, szczególnie piękną w porze kwitnienia drzew owocowych, a następnie doliną rzeki Koprzywianki, do której schodzą malownicze wąwozy. Z małymi wyjątkami podróżujemy po drogach asfaltowych, a tylko w niewielkim stopniu utwardzonych i gruntowych.
0 km Naszą wycieczkę rozpoczniemy w Sandomierzu, na placu przy Bramie Opatowskiej (0 km).  Powstała ona w XIV w., a w okresie renesansu zwieńczono ją attyką. Warto wejść na pomost widokowy (wysokość 30 m), by podziwiać piękne widoki miasta i okolicy.
Ulicą Opatowską jedziemy do Rynku. Skręcając przed kamienicą Oleśnickich (Rynek 10) w prawo, możemy dotrzeć do wejścia do Podziemnej Trasy Turystycznej. Ma ona ok. 400 m długości i łączy piwnice leżące na głębokości nawet 12 m. Niegdyś przechowywano w nich towary kupieckie, a w razie zagrożenia służyły jako kryjówki.
Powracamy na Rynek, pośrodku którego stoi ratusz. Wzniesiony w stylu gotyckim ok. połowy XIV w., rozbudowany został w XVI stuleciu. Wówczas zwieńczono go wspaniałą attyką (murowana osłona dachu), a w XVII w. dobudowano wieżę. Obecnie oprócz Urzędu Miasta znajduje się tu oddział Muzeum Okręgowego.
Z Rynku sprowadzamy rowery wychodzącą z południowo-wschodniego narożnika ulicą Krótką do ulicy Długosza. Możemy podziwiać stąd malowniczy widok na dolinę Wisły i, rozciągającą się na jej drugim brzegu, Nizinę Sandomierską. Skręcając w prawo, dochodzimy do wzniesionego w początku XVII w. Collegium Gostomianum (obecnie także szkoła) i Domu Długosza. Ufundował go dla księży słynny kronikarz Jan Długosz w 1476 r. Dziś mieści się tu Muzeum Diecezjalne Sztuki Kościelnej z bardzo cennymi zbiorami archeologicznymi, numizmatycznymi, rzemiosła artystycznego, malarstwa, broni, mebli, tkanin i szat liturgicznych.
Jadąc dalej ulicą Długosza, miniemy wartą zwiedzenia katedrę. Wzniesioną z fundacji Kazimierza Wielkiego ok. 1360 r. świątynię przebudowano w XVII i XIX w. Cztery pary monumentalnych filarów dzieli jej wnętrze na trzy nawy jednakowej wysokości. Podtrzymują one sklepienie krzyżowe. Przecięcia żeber zdobią zworniki z herbami ziem Królestwa. Polichromia przedstawia wplecione w tekst Bogurodzicy herby miast i ziem dawnej Rzeczypospolitej. Uwagę przyciągają rokokowe ołtarze boczne i chór muzyczny z okazałymi figurami Dawida i św. Cecylii - patronów muzyki kościelnej. W prezbiterium dominuje okazały barokowy ołtarz główny z obrazem Narodzenia NMP i okazałą kompozycją rzeźbiarską Trójcy Świętej. Osobliwością na skalę Polski są pokrywające ściany prezbiterium malowidła bizantyjsko-ruskie z XV w. W pierwszym przęśle po lewej widzimy monumentalną scenę Zaśnięcia NMP. Wzdłuż ścian obwodowych świątyni, wyłożonych boazerią, umieszczono 16 obrazów rozdzielonych konfesjonałami bądź otworami wejściowymi, namalowanych przez włoskiego artystę Karola de Prevot w latach 1708-37. Został na nich przedstawiony jedyny w Polsce ilustrowany kalendarz męczenników chrześcijańskich. Pierwsze sześć miesięcy umieszczono na południowej ścianie, a kolejne - na północnej. Na zachodniej ścianie znajdują się obrazy nawiązujące do wydarzeń, które rozegrały się w Sandomierzu. Dwa pierwsze przedstawiają sceny męczeństwa Sandomierzan i dominikanów sandomierskich w czasie II najazdu Tatarów (2 VI 1260 r.), następny Rytualny mord żydowski, a ostatni (Męczeństwo ludności na zamku sandomierskim) - wysadzenie zamku przez Szwedów w czasie "potopu". Sprowadzamy rowery do ulicy Zamkowej i przechodzimy na dziedziniec zamkowy. Pierwszy murowany zamek wzniósł tu Kazimierz Wielki. Z XV-wiecznej przebudowy pochodzi wieża dzisiejszego korpusu. Z rozbudowanego w XVI w. zamku, po wysadzeniu go przez Szwedów w XVII w., pozostało tylko skrzydło zachodnie, odbudowane przez Jana III Sobieskiego. Odremontowany zamek służy dziś celom muzealnym. Są tu wystawy prezentujące zbiory m.in. archeologiczne, etnograficzne, rzemiosła artystycznego i malarstwa. Na uwagę zasługuje pomieszczenie z dużym okapem zwane "kuchnią królewską", gdzie można było upiec okazałą zwierzynę.
Z zamku powracamy na rozdroże, skąd ulicą Staromiejską jedziemy do widocznego zespołu klasztornego Dominikanów. Wzniesiony prawie 800 lat temu z czerwonej cegły kościół należy do najcenniejszych obiektów romańskich w Polsce. Jego ściany zdobią dwa szerokie fryzy ceramiczne o motywach plecionkowych, a nad oknami także zoomorficznych. Naszą uwagę przyciąga okazały uskokowy portal z dwudzielnym wejściem. Wystrój wnętrza pochodzi z lat 1905-09, kiedy to odrestaurowano kościół po pożarze. Zdjęto wówczas barokowe sklepienia i skuto tynki, przywracając pierwotne lico ścian. W barokowej kaplicy Męczenników Sandomierskich malowidła nawiązują do śmierci dominikanów zabitych przez Tatarów (XIII w.) i Szwedów (XVII w.). Tu znajduje się także gotycka płyta nagrobna księżnej Adelajdy. Na uwagę zasługują secesyjne witraże projektu Karola Frycza z 1914 r. W usytuowanej po południowej stronie prezbiterium kaplicy Matki Bożej Różańcowej znajduje się słynący łaskami XVII-wieczny obraz Matki Bożej. W zachodniej części naw, oddzielona od nich przeszkloną kratą, znajduje się kaplica św. Jacka Odrowąża, a pod chórem zobaczymy renesansowe nagrobki.
Po wyjściu ze świątyni kierujemy się w górę i przed ogrodzeniem kościoła św. Pawła skręcamy w lewo, do Wąwozu Królowej Jadwigi. Jest on chroniony jako pomnik przyrody i uznawany za jeden z najpiękniejszych na Wyżynie Sandomierskiej. Jego powstaniu sprzyjała lessowa skała o szarożółtej barwie, sypka, a jednocześnie tak spoista, że miejscami utworzyły się w niej pionowe, dochodzące do 10 m wysokości ściany. Wąwóz wyrzeźbiła woda spływająca koleinami pozostałymi po zjeżdżających z góry wozach. Najlepiej przez prawie 0,5 km prowadzić rower, podziwiając ten cud natury.
Utrzymując kierunek, docieramy ulicą Królowej Jadwigi do ulicy Krakowskiej, którą następnie podążamy w prawo aż do odchodzącej w lewo drogi asfaltowej (2,5 km). Tu spotykamy znaki szlaku zielonego; będzie on nas prowadził dalej.
Jedziemy do Zawisełcza, przecinając rzekę Koprzywiankę. Następnie utrzymując kierunek, podążamy przez Koćmierzów, Zawierzbie, Ostrołękę (8 km), Bogorię Skotnicką do Skotnik (13 km). 13,0 km Na skrzyżowaniu przy szkole opuszczamy szlak i jedziemy w prawo do kościoła (ok. 200 m). Świątynia z ok. 1370 r., fundacji arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorii ze Skotnik, przetrwała do dziś w prawie niezmienionej postaci. Gwiaździste sklepienie nawy wsparte jest na centralnym filarze. Wyposażenie jest głównie rokokowe. Bardzo cenne są średniowieczne malowidła na ścianie tęczowej (przy prezbiterium).
Po przeciwnej stronie drogi znajduje się zespół parkowo-dworski (własność prywatna). Dwór z XVII/XVIII w. posiada 4 alkierze; otacza go park i fosa.
Powracamy do skrzyżowania i, kierując się w prawo, jedziemy do wałów obronnych na Koprzywiance, gdzie skręcamy się lewo. Docieramy do zabudowań i kierujemy się w lewo do głównej drogi. Podążając nią w prawo, staniemy na rynku w Koprzywnicy (20 km). W widocznej tu świątyni na szczególną uwagę zasługuje prezbiterium, będące ocalałą kaplicą dawnego kościoła. Posiada barokowy portal z pięknie kutą kratą, a w późnobarokowym ołtarzu znajduje się otaczany kultem obraz Matki Bożej Różańcowej.
20,0 km Rynek jedziemy do głównej drogi, przy której wznosi się zespół poklasztorny Cystersów . Z kompleksu, fundowanego w 1185 r. przez Mikołaja Bogorię z pobliskich Skotnik, do dziś przetrwały kościół i wschodnie skrzydło klasztorne. Wzniesiona z kamiennych ciosów romańska świątynia posiada nadbudowane gotyckie szczyty oraz dobudowane w stylu barokowym: zakrystię, kaplicę, zachodnią fasadę z kruchtą i wieżę sygnaturki. We wnętrzu trójnawowej bazyliki z transeptem (poprzeczna nawa) zachowały się oryginalne sklepienia krzyżowo-żebrowe wsparte na ostrołukowych gurtach (pasach wzmacniających sklepienia). Wędrując od wejścia do prezbiterium, zwróćmy uwagę na zespół barokowych ołtarzy. Z kolei stojąc w transepcie, możemy podziwiać urzekającą swym pięknem romańską kamieniarkę. Zworniki, głowice filarów przyściennych, służek i półkolumn oraz wsporniki gurtów zdobi rzeźbiona dekoracja roślinna i plecionka. We wczesnobarokowym ołtarzu głównym zobaczymy malowidła Bóg Ojciec i Wniebowzięcie NMP z 1645 r. Przy ścianach prezbiterium ustawiono XVII-wieczne stalle, nad którymi widnieje średniowieczna polichromia z ok. 1400 r. W kaplicy przy południowej ścianie transeptu znajduje się otoczony kultem obraz św. Walentego, opiekuna chorych na podagrę i padaczkę, a ostatnio także zakochanych. Przy zachodnim filarze południowej nawy zobaczymy najstarsze malowidło w świątyni, datowane na połowę XIV w. (częściowo osłonięte kratą). W jego górnej części wyobrażono Matkę Miłosierdzia osłaniającą swym płaszczem ludzi, a poniżej - scenę śmierci zakonnika i oczekujących na jego duszę anioła i diabła. W północnej ścianie świątyni znajduje się uskokowy romański portal, który prowadził z nieistniejących dziś krużganków do świątyni. W skrzydle klasztornym przyziemie zachowało swój pierwotny układ pomieszczeń. Najciekawszy jest kapitularz, którego krzyżowo-żebrowe sklepienie podtrzymują dwa filary. Obok znajduje się Dom Opata, przypominający dawny dworek szlachecki.
Z placu przykościelnego, przecinając główną trasę, jedziemy ulicą Floriańską, a następnie przez Cegielnię do Beszyc (25,5 km). Utrzymując kierunek, przecinamy drogę nr 9 i podjeżdżamy do Sulisławic, gdzie na skrzyżowaniu kierujemy się w prawo do widocznych kościołów (28,5 km). Dominuje wśród nich neogotycka świątynia z końca XIX stulecia , w której znajduje się otaczany kultem obraz Matki Bożej podtrzymującej zmartwychwstałego Chrystusa. Wizerunek malowany w XV w. trafił do Sulisławic w XVI stuleciu.
Znajdujący się obok "stary" kościół wzniesiony został przez budowniczych zespołu klasztornego w Koprzywnicy i rozbudowany w XVII w. W dawnej zakrystii utworzono Izbę Pamięci poświęconą oddziałowi partyzanckiemu "Jędrusiów" - jednemu z pierwszych na terenie okupowanej Polski. Na znajdującym się obok cmentarzu parafialnym znajdziemy kwaterę poległych partyzantów (także grób ich dowódcy Władysława Jasińskiego "Jędrusia").
28,5 km Od kościoła jedziemy w prawo do skrzyżowania przy cmentarzu, gdzie skręcamy w lewo do Bazowa (30,5 km). We wsi kierujemy się w prawo, przez most na rzecze Koprzywiance, za którym kierujemy się w lewo. Tuż przed następnym mostem skręcamy w utwardzoną drogę w prawo, którą przez Rynnicę jedziemy do Nawodzic (33 km). Mijając z prawej zbiornik wodny w Szymanowicach, dojeżdżamy do rynku w Klimontowie, skąd kierujemy się w lewo do kościoła (40 km). 40,0 km Klimontowska kolegiata jest jedną z najoryginalniejszych świątyń, jakie wzniesiono w okresie baroku w Polsce. Zbudowana na centralno-podłużnym planie w latach 1643-50 przez Wawrzyńca Senesa, budowniczego także oryginalnego zamku Krzyżtopór w Ujeździe, powstała z fundacji kanclerza koronnego Jerzego Ossolińskiego. Świątynie zniszczona częściowo przez Szwedów w 1656 r., została ukończona w latach 1727-29. Wówczas to przesklepiono nawę okazałą kopułą i dobudowano zachodnią fasadę. Eliptyczną nawę otaczają otwarte do niej arkadami obejścia. W murach zewnętrznych obejść i empor poprowadzono wąskie, przesklepione korytarzyki, obiegające na piętrze cały kościół. W filarach od strony nawy widoczne są zagłębione w nich okazałe kolumny o złoconych bazach i kapitelach. W ściany prezbiterium "wtopiono" pilastry, a sklepienie kolebkowe z prostokątnymi lunetami przyozdobiono dekorację sztukatorską wykonaną w 1647 r. przez znanego artystę Jana Chrzciciela Falconiego. Wyposażenie kolegiaty jest głównie barokowe. Stojąca obok świątyni XVIII-wieczna plebania przypomina typowy staropolski dworek.
Drugim cennym zabytkiem Klimontowa jest podominikański zespół klasztorny; z daleka są widoczne jego czerwone dachy. Wzniesiony został w latach 1617-33 w stylu późnorenesansowym, choć zewnętrzna bryła nawiązuje do gotyku. We wnętrzu kościoła zobaczymy renesansowe stalle i chór muzyczny, wczesnobarokowy ołtarz główny, rokokowe ołtarze boczne, ambonę i chór muzyczny.
Od kościoła parafialnego jedziemy w dół i przy dworcu PKS skręcamy w prawo . Piękną aleją dojeżdżamy do Górek Klimontowskich, gdzie po lewej miniemy otoczony parkiem pałac (42,3 km). Nie jest on udostępniony do zwiedzania. Dojeżdżamy drogą gruntową do asfaltowej trasy nr 758, którą kierujemy się w prawo (43 km). Mijając odchodzącą w lewo drogę do Konar, przy której na tle wysokiej, lessowej ściany stoi pomnik upamiętniający walki legionistów Józefa Piłsudskiego stoczone w maju 1915 r., jedziemy drogą 758 do zamku Krzyżtopór w Ujeździe (52 km).
Nazwa Krzyżtopór Nazwa zamku Krzyżtopór nawiązuje do umieszczonych w portalu bramy wjazdowej okazałych płaskorzeźb: krzyża - znaku świadczącego o przekonaniach religijnych fundatora i topora - rodzinnego herbu. Zamek Krzyżtopór wzniesiony został z fundacji Krzysztofa Ossolińskiego w 1. poł. XVII w. przez wspomnianego już Wawrzyńca Senesa. Budowla, symbolizując trwanie w czasie rodu Ossolińskich, miała mieć tyle okien, ile dni w roku, tyle komnat, ile tygodni, tyle wielkich sal, ile miesięcy i tyle baszt, ile pór roku. Konie w stajniach jadały z marmurowych żłobów, przeglądając się w kryształowych lustrach. W jednej z sal rolę sufitu spełniało akwarium, gdzie nad głowami przebywających tam ludzi pływały egzotyczne rybki. Umieszczona na ścianach pałacu galeria przodków i osób spokrewnionych z rodziną Ossolińskich świadczyła o potędze rodu i jego zasługach dla ojczyzny. Żałować tylko należy, że zamek dotrwał do naszych czasów jako ruina. Pomimo tego i dziś zachwyca okazałością. Przy zamku kończymy trasę wycieczki. 52,0 km
Ta wycieczka pozwoli zapoznać się z zabytkami techniki Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego. Jest to trasa łatwa, ale można ją podzielić na 2?3 dzienne etapy, wykorzystując liczne obiekty noclegowe w Starachowicach, nad zalewem w Brodach, Kałkowie-Godowie czy, w okresie wakacji, w szkole w Nietulisku.
0,0 km Szlak rozpoczyna się na placu przed dworcem PKP Skarżysko-Kamienna. Miasto powstało w 1923 r. z połączenia miejscowości o tradycjach przemysłowych (Rejowa, Bzina i Kamiennej) z kilkoma wioskami. Zainteresowani zabytkami techniki koniecznie powinni zobaczyć Muzeum im. Orła Białego w dzielnicy Rejów, przy ul. Słonecznej (dojazd ulicami: aleją Niepodległości, Legionów, Staffa, Sportową i Wioślarską) . Siedziba muzeum mieści się w budynku zarządu zakładu wielkopiecowego, którego pozostałości znajdują się poniżej tamy zbiornika odtworzonego do celów rekreacyjnych. W zabytkowej budowli eksponowane są zbiory związane z historią Skarżyska, począwszy od znalezisk archeologicznych poprzez prezentację wyrobów tutejszych zakładów oraz uzbrojenie i mundury wojskowe z lat 1939-45, po współczesną broń i amunicję. Bardzo ciekawa jest także wystawa plenerowa, gdzie zgromadzono ponad sto eksponatów, w tym: okręt wojenny, samoloty i helikoptery, wyrzutnie i rakiety, armaty, czołgi, wozy opancerzone itp.
Zainteresowani tematyką pielgrzymkową mogą udać się do Sanktuarium Matki Bożej Ostrobramskiej (ul. Wileńska 33; dojazd ulicami: aleją Niepodległości, Piłsudskiego, Armii Krajowej, Wileńską). W kaplicy z 1988 r., wzorowanej na Ostrej Bramie w Wilnie, umieszczona jest kopia cudownego obrazu ze stolicy Litwy.
Staropolskie Zagłębie Przemysłowe Tym terminem określamy najstarszy i do końca XIX w. największy na ziemiach polskich teren zdominowany przez górnictwo i hutnictwo. Obejmuje on obszar pomiędzy Wisłą, Pilicą i Nidą. Przemysł mógł się tu rozwinąć dzięki płytko zalegającym rudom żelaza i metali kolorowych, pokładom krzemienia, wapieni, piaskowców, "marmurów", iłów, glin i piasków szklarskich. Rozległe kompleksy leśne dostarczały opału, a energia spadku rzek i strumieni użytkowana była do napędzania urządzeń. Wykorzystywano także umiejętności ludzi trudniących się od wieków pozyskiwaniem metali z rud i ich przetwarzaniem. Sprzed dworca jedziemy aleją Niepodległości do ulicy Piłsudskiego, którą podążamy w lewo na wiadukt nad torami. Z wiaduktu zjeżdżamy, kierując się w lewo ulicami Towarową i 3. Maja do ulicy Pięknej, którą podążamy w prawo. Przejeżdżamy nad rzeką Kamienną (4,1 km) i, gdy zaczyna się las, kierujemy się szutrową drogą w lewo (5,6 km). Jadąc szerokim traktem, docieramy do skrzyżowania (7 km). Stąd, kierując się w lewo, po ok. 200 m możemy dojść do urokliwego miejsca przy młynie nad rzeką Kamienną. Natomiast utrzymując kierunek jazdy, dotrzemy do kolejnego skrzyżowania (7,8 km) . Tu z lewej dochodzą czerwone znaki szlaku pieszego. Idąc nim ok. 100 m w lewo, do rzeki Kamiennej, znajdziemy zagrodę młynarską w Michałowie. Tutejszy młyn wodny "Piaska" wzniesiony został w początkach XX w. Obecny budynek, z 1947 r., wykorzystywany jest na stajnie dla koni z gospodarstwa agroturystycznego.
Wracamy do skrzyżowania. Dalsza trasa prowadzi w dotychczasowym kierunku utwardzonym traktem z częściowymi widokami na łąki nad Kamienną, na których jak za dawnych lat pasą się konie. Po dotarciu do urwiska nad rzeką, skręcamy w prawo. Przez łąki i most nad rzeką Kaczką dojeżdżamy do drogi asfaltowej na początku Marcinkowa (11 km), którą kierujemy się w lewo. Jedziemy teraz przez wieś do Wąchocka. Przy cmentarzu nasz szlak skręca w lewo (14,7 km) na wał przeciwpowodziowy. (Uwaga! W 2007 r. prowadzone są prace przy zalewie i lepiej jest jechać do ulicy Kościelnej głównym traktem, którym podróżowaliśmy). Po 500 m dojeżdżamy do drogi asfaltowej, którą podążamy w prawo. Po 100 m skręcamy w lewo i zatrzymujemy się przy opactwie Cystersów - zob. trasa Dookoła Starachowic (15,4 km) .
15,4 km Od klasztoru jedziemy, mijając "pomnik sołtysa"  przy Gminnym Ośrodku Kultury do Rynku, gdzie znajduje się pomnik Jana Piwnika "Ponurego". Przecinając drogę nr 42, podążamy asfaltem do miejscowości Rataje, gdzie na skrzyżowaniu kierujemy się w lewo (18,5 km). Przed lasem znów skręcamy w lewo (19,5 km). Po 800 m skręcamy w prawo i zaraz potem w lewo do drogi 42, którą podążamy w prawo (21,5 km). Po 300 m zjeżdżamy z niej w lewo, na groblę zalewu "Pasternik". Groblą jedziemy do ulicy Moniuszki (23,5 km), którą podążamy w lewo. Za przejazdem kolejowym skręcamy w prawo i ulicą Wielkopiecową dojeżdżamy do Muzeum Przyrody i Techniki - zob. trasa Dookoła Starachowic (24 km).
Sanktuarium w Kałkowie-Godowie Jest jednym z najliczniej odwiedzanych polskich sanktuariów maryjnych. W skład wznoszonych od 1983 r. obiektów wchodzą m.in. dwupoziomowa świątynia z otaczaną kultem kopią obrazu Matki Bożej Bolesnej Królowej Polski z Lichenia, kaplica Armii Krajowej, Droga Krzyżowa z monumentalną Golgotą (pomnik w formie zamczyska o pięciu kondygnacjach), w której wnętrzu znajdują się kaplice upamiętniające wydarzenia historyczne (głównie z XIX i XX w.), kaplica Piety, Droga Betlejemska (cykl plenerowych rzeźb), Panorama Świętokrzyska (ruchoma szopka przedstawiająca dzieje krainy świętokrzyskiej), grota z Lourdes, kaplica Ojca Pio, Izba Etnograficzna, Dom Pielgrzyma i "oaza ciszy" malowniczo położona nad sztucznym zbiornikiem "Wióry". Ciekawe jest także pobliskie Muzeum Regionalne PTTK , mieszczące się w budynku dozorcy hutniczego (miał tu mieszkanie i biuro) zakładów starachowickich przy ulicy Krywki 1. Na wystawach poznamy historię Starachowic i okolicy. Jadąc dalej ulicą Wielkopiecową, dotrzemy do ulicy Rogowskiego, którą kierujemy się w prawo do ulicy Wierzbowej. Nią jedziemy w lewo, przecinamy rzekę Kamienną i za wiaduktem wjeżdżamy w ulicę 17 Stycznia, która doprowadzi nas do ulicy Ostrowieckiej, gdzie skręcamy w lewo. Na drugim skrzyżowaniu zjeżdżamy z Ostrowieckiej w lewo i ulicą Składową, mijając zalew "Piachy", wjeżdżamy na nieutwardzony trakt (30 km), którym dotrzemy do Starachowic Michałowa (31,5 km). Zachowały się tu pozostałości dawnej walcowni i pudlingarni z lat 1838-41, czynnych do 1903 r. Warto zwrócić uwagę na układ wodny: zaporę, po której obecnie prowadzi lokalna droga, jej przyczółki obudowane kamiennymi ciosami i kanały.
31,5 km Jedziemy drogą prowadzącą przez koronę zapory, przecinamy rzekę Kamienną i linię kolejową, za którą kierujemy się w prawo, ulicą Wschodnią, do Dziurowa. Przejeżdżamy prosto przez wieś do skrzyżowania dróg przy przejeździe kolejowym, gdzie skręcamy w lewo. Na skrzyżowaniu przy kościele (35 km), kierujemy się w prawo. Na następnym skrzyżowaniu - znów w prawo. Przecinamy tory, za którymi podążamy w lewo do skrzyżowania dróg asfaltowych (37,2 km). Jedziemy teraz prosto wzdłuż zbiornika "Brody" do jego tamy (42 km), gdzie skręcamy w prawo i przejeżdżamy przez wspomnianą tamę. Za tamą zbiornika kierujemy się w prawo. Wzdłuż zalewu dojeżdżamy do głównej drogi (nr 42) w Krynkach (44,6 km). Jedziemy nią w prawo do brzegu lasu, gdzie skręcamy w lewo, w drogę do Kałkowa (44,9 km). Dojeżdżamy do skrzyżowania dróg w Kałkowie, gdzie kierujemy się w lewo (50,5 km). Mijając zabudowania sanktuarium i parking przy nim, wjeżdżamy do Godowa. Jadąc dalej przez wieś, za zwartą zabudową skręcamy w lewo na skos, przecinamy wąwóz i na skrzyżowaniu kierujemy się w prawo na skos (52,3 km). Jedziemy drogą szutrową do Dołów Biskupich, skąd drogą asfaltową zjeżdżamy do doliny Świśliny (56,5 km) wraz z zielonym szlakiem rowerowym. Tu skręcamy w lewo. W osadzie Witulin (zob. Szlak Gombrowicza) zostawiamy odchodzący w prawo szlak zielony i jedziemy malowniczą doliną do skrzyżowania dróg asfaltowych w Nietulisku (60,8 km), gdzie szlak skręca w prawo. Przez Nietulisko Małe (63 km) jedziemy do Kunowa, gdzie na głównej drodze skręcamy w prawo (65,5 km). Możemy podjechać do widocznego z prawej (na wzniesieniu) kościoła. Warto wspomnieć, że od XVI w. istniał tu znany w Polsce ośrodek kamieniarski. Przecinając rynek, główną drogą dojeżdżamy do podnóża skarpy i - gdy kończy się zabudowa - zjeżdżamy w boczną drogę asfaltową (66,5 km). Mijamy źródełko u wylotu wąwozu i osiągamy wieś Chmielów. Na skrzyżowaniu (71 km), gdzie po lewej stoi wzniesiona w okresie międzywojennym szkoła w kształcie dworku szlacheckiego, jedziemy dalej prosto. Ulicą Chmielowską wjeżdżamy do Ostrowca Świętokrzyskiego (73,5 km) i na skrzyżowaniu z ulicą Żeromskiego, opuszczając szlak, jedziemy w prawo, do widocznego na wzniesieniu pałacu. Ma w nim swą siedzibę Muzeum Historyczno-Archeologiczne (76 km) . W muzeum zobaczymy makietę nieistniejących już Zakładów Ostrowieckich, a także zabytkowe wyroby Ćmielowskiej Fabryki Porcelany. Tu możemy zakończyć wycieczkę.
76,0 km
Piękna widokowo trasa prowadzi przez pasma Gór Świętokrzyskich: Masłowskie, Klonowskie, część pasma Łysogór. Na przejazd szlaku proponujemy zarezerwować sobie jeden lub dwa dni (przy drugiej opcji możemy zatrzymać się na nocleg w Nowej Słupi).
0 km Wycieczkę rozpoczynamy przy przystanku MPK, obok zapory zbiornika na rzece Lubrzance w Cedzynie (0 km). Cedzyna to jedno z ulubionych miejsc niedzielnego wypoczynku mieszkańców Kielc. W miejscowości znajdują się trzy hotele, położone w niedużej odległości od kąpieliska. Istnieje możliwość wypożyczenia sprzętu wodnego: kajaków, rowerów wodnych oraz żaglówek. Drogą asfaltową jedziemy w kierunku wsi Leszczyny. 400 m od tablicy miejscowości mijamy po lewej stronie drogę prowadzącą do plaży nad zalewem. Dalej, po prawej stronie, mijamy kościół pw. św. Jacka w Leszczynach (1,8 km) z 1600 r., ufundowany przez biskupa krakowskiego Piotra Tylickiego. Świątynia zniszczona częściowo podczas pożaru w 1896 r. została odbudowana rok później. We wnętrzu kościoła na uwagę zasługują: krucyfiks z XVII w. w ołtarzu głównym i obraz patrona kościoła z XVIII w. w kaplicy bocznej. Na miejscowym cmentarzu zostali pochowani rodzice Stefana Żeromskiego, a w kruchcie kościoła znajduje się tablica poświęcona ich pamięci.
Po zwiedzeniu kościoła jedziemy dalej główną drogą asfaltową. Po niespełna 1 km przecinamy most na rzece Lubrzance (2,7 km), skrzyżowanie w Mąchocicach Dolnych (4,2 km) i Mąchocicach Górnych (4,7 km). Dojeżdżamy do miejscowości Ameliówka (5,5 km). Jest to wieś o charakterze letniskowym, malowniczo położona w przełomie rzeki Lubrzanki "rozdziela" Pasmo Łysogórskie (Radostowa, 451 m n.p.m) i Pasmo Masłowskie (Dąbrówka, 444 m n.p.m.). Droga w lewo prowadzi do dwóch hoteli: "Ameliówki" i "Przedwiośnia". W miejscowości znajduje się również wyciąg narciarski na stoku Radostowej. Ameliówka Nazwa miejscowości związana jest z rodziną Wieszeniewskich, która w 1901 r. wykupiła tereny na zboczu góry Dąbrówki. Wybudowali oni pensjonat, który na cześć właścicielki - pani Amelii - został nazwany "Ameliówką". W okresie międzywojennym miejsce to cieszyło się dużą renomą. Przyjeżdżali tu ludzie sztuki, literatury, osobistości państwowe. Bywali m.in. prezydent Ignacy Mościcki, marszałek Edward Rydz-Śmigły, prymas Polski - ks. kardynał August Hlond. Założycielka pensjonatu zmarła w 1939 r. Pochowana jest na cmentarzu w pobliskich Leszczynach. Niestety obecnie pensjonat nie jest czynny. Jadąc cały czas prosto, mijamy skrzyżowanie (6,7 km) z głównym szlakiem pieszym koloru czerwonego w Górach Świętokrzyskich (Kuźniaki - Gołoszyce, długość: 105 km).
Osiągamy początek wsi Mąchocice Scholasteria (7,5 km), po lewej stronie mijamy drogę prowadząca do schroniska PTSM (ok. 400 m). Jadąc cały czas drogą główną, docieramy do miejscowości Ciekoty (8,5 km), gdzie z prawej strony znajduje się ogrodzony teren zwany potocznie "Żeromszczyzną". Znajdujący się tutaj zalew i otaczająca go ziemia zostały zagospodarowany dla celów rekreacyjnych: ustawione są ławeczki, wiaty, punkty gastronomiczne, wytyczono parkingi. W miejscu, gdzie kiedyś stał dom rodzinny Stefana Żeromskiego, znajduje się pamiątkowa tablica wykonana z czerwonego piaskowca tumlińskiego z napisem: "Stefan Żeromski przeżył tu lata dziecięce i młodzieńcze 1869-1883."
8,5 km Wracamy na drogę główną i jedziemy w kierunku miejscowości Święta Katarzyna, podziwiając przy okazji urokliwą Dolinę Wilkowską z majestatycznym, najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich - Łysicą (zob. ramka).
Dojeżdżamy do skrzyżowania w Świętej Katarzynie (14 km). Pomimo że znaki szlaku rowerowego prowadzą w lewo, w kierunku Bodzentyna, proponujemy teraz odpoczynek połączony ze zwiedzaniem. Początki miejscowości wiążą się z wybudowaniem przez biskupa krakowskiego Jana Rzeszowskiego klasztoru dla zakonu bernardynów w 1480 r. We wnętrzu kościoła znajdowała się niewiadomego pochodzenia drewniana figura św. Katarzyny, która zaginęła podczas pożaru w 1847 r. (w 1871 r. została ufundowana nowa figura patronki miejscowości, znajdująca się obecnie w kościele). Od 1815 r. w klasztorze mieszkają siostry bernardynki sprowadzone z Drzewicy. Wycieczka piesza na Łysicę Święta Katarzyna stanowi punkt wypadowy wycieczek pieszych. Najciekawszą propozycją jest wejście szlakiem czerwonym na Łysicę (szlak prowadzi obok źródełka i kaplicy św. Franciszka). Na teren Świętokrzyskiego Parku Narodowego wstęp jest płatny. Proponujemy zostawić rowery u sprzedającego bilety i na szczyt Łysicy udać się pieszo. Góra Łysica Najwyższe wzniesienie Gór Świętokrzyskich (612 m n.p.m.) objęte ochroną rezerwatową znajduje się na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Pod szczytem zobaczymy rumowiska skalne zwane gołoborzem. Powstały one w strefie klimatu lodowcowego w wyniku rozkruszenia skały przez naturalne czynniki fizyczne: wodę oraz wahania temperatur. Łysica jest miejscem owianym licznymi legendami. Jedna z nich mówi o odbywających się w tym miejscu zlotach czarownic, tzw. sabatach. Ze skrzyżowania w Świętej Katarzynie kierujemy się drogą na Starachowice. Na 14,9 km, po prawej stronie, mijamy kapliczkę grobową. Teraz jedziemy drogą nr 752 prowadzącą przez teren Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Droga jest dość wąska, Należy uważać na ruch samochodowy (uwaga! obowiązuje zakaz wyprzedzania). Na 18 km przejeżdżamy przez przełęcz między Górą Miejską a Górą Psarską, a po 1,5 km mijamy wyciąg narciarski na Górze Miejskiej w Bodzentynie. 19,5 km Docieramy do skrzyżowania z drogą wojewódzką nr 751 (20,5 km). Mijamy je i skręcamy w lewo, w wąską brukowaną uliczkę. Po przejechaniu 200-metrowego odcinka docieramy do ruin zamku w Bodzentynie. Miasto Bodzentyn założone zostało na terenach dawnej wsi Tarczek, na podstawie przywileju króla Kazimierza Wielkiego przez biskupa krakowskiego Jana Bodzantę. Jego następca - biskup Florian z Morska - ufundował w 1365 r. zamek i otoczył miasto murami. W XVI w. zamek został przebudowany na renesansową reprezentacyjną rezydencję. Do dziś zachowały się mury obwodowe trzech skrzydeł z piaskowcowym portalem bramy wjazdowej, prowadzącej na wewnętrzny dziedziniec.
Oprócz zamku warto zobaczyć gotycką kolegiatę pw. NMP i św. Stanisława ufundowaną w 1450 r. przez Zbigniewa Oleśnickiego (wewnątrz tryptyk bodzentyński - renesansowy ołtarz główny świątyni, który jest oryginalnym ołtarzem z katedry wawelskiej) i zabytkową zagrodę Czernikiewiczów z końca XIX w. (ul. 3 Maja) .
Po zwiedzeniu ruin, jedziemy w kierunku Rynku Dolnego (pl. Żwirki i Wigury) i, podążając cały czas w kierunku Starachowic, docieramy do wsi Tarczek. Skręcamy w prawo i dojeżdżamy do romańskiego kościółka pw. św. Idziego (25,4 km) . Świątynia z XIII w. kryje w swoich murach pozostałości budowli z wieku XI. Kościół składa się z prostych geometrycznych brył wzniesionych z ciosów kamiennych. W formie pierwotnej zachowały się rozglifione, romańskie okna po stronie północnej. We wnętrzu kościoła znajduje się renesansowy tryptyk z ok. 1540 r., ołtarze boczne z początku XVII w. i obraz z 1614 r. przedstawiający Narodzenie Dzieciątka oraz klęczącą rodzinę fundatorów (Cedrowskich). Obok świątyni znajduje się drewniana dzwonnica z początku XIX w.
Spod kościoła jedziemy polną drogą przez wąwóz w kierunku Świętomarza. Na 27,1 km zobaczymy gotycki kościół pw. Wniebowzięcia NMP, gruntownie odrestaurowany w latach 1867-70. Wewnątrz znajduje się romańska chrzcielnica, a na zewnątrz zauważamy gotyckie portale wejściowe. Obok tej świątyni również stoi drewniana dzwonnica.
Jedziemy dalej: początkowo drogą asfaltową, przez wieś Tarczek Kolonia, później drogą polną i docieramy do Świętomarza (27,8 km), a potem do Brzezia Kolonii (29,7 km). 29,7 km Następnie dojeżdżamy do początku alei (31,4 km) prowadzącej do dworu w Łomnie, a następnie na 33,3 km przekraczamy mostek. Docieramy do końca zabudowań wsi i drogą szutrową dojeżdżamy do drogi krajowej nr 751 Nowa Słupia - Bodzentyn (35,2 km). Skręcamy w lewo, w kierunku Nowej Słupi. Tutaj spotykamy czarne znaki rowerowego Szlaku Architektury Obronnej . Jedziemy dalej, mijając wieś Jeziorko, a na 36,1 km po lewej - ośrodek rekreacyjny w Mirocicach.
We wsi Stare Baszowice szlak czarny odchodzi w lewo, a my jedziemy za znakami czerwonymi do rynku w Nowej Słupi (42,1 km). Teraz nasza trasa pokrywa się z odcinkiem szlaku pieszego koloru niebieskiego. Proponujemy zrobić tu przerwę na odpoczynek oraz posiłek.
42,1 km Początki osadnictwa na tym terenie są związane z rozwijającym się od II w. p.n.e. do VII w. n.e. hutnictwem żelaza. Nie dziwi więc, że w Nowej Słupi znajduje się Muzeum Starożytnego Hutnictwa im. Mieczysława Radwana. W pawilonie oglądamy stanowiska archeologiczne, złożone z 42 kloców żużla, pozostałych po piecach służących do jednorazowego wytopu żelaza, tzw. dymarek. Zwiedzając muzeum, zapoznamy się z dawną prymitywną techniką procesu wydobycia i wytopu rudy żelaza. Do tradycji hutniczych nawiązuje też impreza plenerowa "Dymarki Świętokrzyskie", organizowana co roku (w sierpniu) w Nowej Słupi. Miejscowość stanowi dogodny punkt wypadowy wycieczek na górę Święty Krzyż (Nowa Słupia od XIV w. związana była z ruchem pielgrzymkowym na Święty Krzyż; współcześnie idziemy na szczyt tzw. "Drogą Królewską") oraz na Górę Chełmową, gdzie znajduje się rezerwat modrzewia polskiego "Chełmowa Góra".
Kamienna figura Pielgrzyma Figura przedstawiająca klęczącego modlącego się mężczyznę stoi przy "drodze królewskiej". O tajemniczej postaci legenda mówi, iż jest to rycerz, który przybył do Nowej Słupi w celu udania się na Święty Krzyż. Został jednak ukarany za grzech pychy i zamieniony w kamień. Pielgrzym co roku przesuwa się o jedno ziarnko piasku do przodu, a gdy dojdzie do bram klasztoru na Świętym Krzyżu - nastąpi koniec świata. Jedziemy w kierunku Starej Słupi, przecinamy rzekę Słupiankę (44 km) i dojeżdżamy do skrzyżowania przy szkole we wsi (47 km). Skręcamy w prawo do Podchełmia, gdzie przecinamy rowerowy Szlak Architektury Obronnej (znaki czarne), który towarzyszyć nam będzie na odcinku Grzegorzowice Kolonia - Janowice. Na skrzyżowaniu dróg w Pokrzywiance Górnej (48,1 km) skręcamy w prawo i drogą szutrową, a następnie asfaltową jedziemy do kościoła we wsi Grzegorzowice (50,7 km).
50,7 km Kościół w Grzegorzowicach pw. św. Jana Chrzciciela składa się z dwóch części: romańskiej, kamiennej rotundy oraz dobudowanej do niej od zachodu w 1624 r. otynkowanej nawy. Według tradycji w rotundzie miało się mieścić baptysterium misyjne. Najstarsza część świątyni posiada cechy typowe dla budowli obronnych: grube mury, małe umieszczone wysoko otwory okienne. Na uwagę zasługuje okrągłe okno (rozeta) umieszczone w absydzie z odkutym w piaskowcu czwórlistnym przeźroczem.
Dalej jedziemy krótko drogą asfaltową, a następnie - na wypłaszczeniu - odbijamy lekko w prawo, w drogę polną (51,1 km). Dojeżdżamy nią do drogi wojewódzkiej we wsi Sarnia Zwola (53 km). Tu skręcamy w lewo i zaraz w prawo, w lokalną drogę do Opatowa. Na 54,8 km docieramy do drogi prowadzącej do dworu w Mirogonowicach. Na wysokiej skarpie nad stawami znajduje się malowniczo położony zespół parkowo-dworski. Park o dużych walorach krajobrazowych został założony w XVIII w. Popadający w ruinę dwór ma być odbudowany przez prywatnego właściciela. Natomiast w dobrym stanie jest dawny lamus dworski z poł. XVII w., służący niegdyś do przechowywania cennych przedmiotów i zapasów żywności.
Po powrocie do głównej drogi asfaltowej, jedziemy prosto i docieramy do skrzyżowania z drogą do Witosławic (56,6 km), a następnie dojeżdżamy do wsi Nagorzyce (57 km). Tu znajduje się ulokowany na wysokiej skarpie dwór z 2. poł. XIX w. (obecnie szkoła) oraz kościół (57,1 km), w którym umieszczone są tablice upamiętniające działalność oddziałów AK na tych terenach.
Docieramy do wsi Janowice (58,7 km), skąd drogą w lewo możemy dojechać do domu rodzinnego majora Jana Piwnika "Ponurego" z jemu poświęconą Izbą Pamięci. W jednym pokoju zgromadzono pamiątki rodzinne i przedmioty, których używał w czasie działalności partyzanckiej komendant "Ponury", a także rzeczy związane z przeniesieniem jego prochów z Wileńszczyzny do Wąchocka. Przed domem, na narzutowym głazie, umieszczono metalową tablicę z krótką biografią J. Piwnika.
Z Janowic szlak prowadzi prosto w kierunku wschodnim. Mijamy skrzyżowanie, na którym odchodzi w prawo droga do Kraszkowa. Na 61,2 km szlaku czarny (architektury obronnej) odchodzi w lewo, a my jedziemy nadal prosto. Po przejechaniu ok. 1 km skręcamy w prawo i - jadąc krętą, wąską asfaltową drogą - docieramy do kościoła w Michałowie, a następnie udajemy się do Biskupic (65,1 km).
65,1 km Na skrzyżowaniu obok szkoły skręcamy w prawo, a następnie w lewo w kierunku wsi Łężyce. Przy remizie strażackiej w Łężycach (67,4 km) skręcamy w lewo, a na następnej na krzyżówce w prawo i tak dojeżdżamy do drogi krajowej nr 74 Kielce - Opatów w Gołoszycach (70,3 km). Tu skręcamy w prawo i po przejechaniu ok. 50 m - w lewo, by dotrzeć do Modliborzyc (72,4 km). Przejeżdżamy przez wieś Kolonię, w Kobylanach (76 km) docieramy do drogi wojewódzkiej nr 757 i skręcamy w lewo. Pokonując odcinek blisko 2-kilometrowy, dojeżdżamy do Kobylanek (78,1 km). Tu zjeżdżamy z drogi wojewódzkiej, skręcając w lewo, w drogę szutrową, i docieramy do Jurkowic (79,8 km). Wjeżdżamy na drogę asfaltową, skręcamy w lewo i następnie w prawo. Po 300 m docieramy do drogi polnej, która prowadzi nas do wsi Marcinkowice (80,9 km). Dalej jedziemy drogą asfaltową do Opatowa. Przez Opatów szlak czerwony prowadzi ulicami: Dorzeczną, Cmentarną, gen. Grota - Roweckiego do placu Obrońców Pokoju i kończy się obok budynku Oddziału PTTK w Opatowie (83,8 km). W tym mieście warto zatrzymać się choćby na krótko, by zobaczyć najcenniejszy zabytek miasta - okazałą romańską kolegiatę, wzniesioną z ciosów kamiennych i otoczoną późniejszymi, otynkowanymi dobudówkami. Stojąc się przed zachodnią, dwuwieżową fasadą zwróćmy uwagę na zabudowane obecnie arkady romańskiego portalu (w środkowej umieszczono późniejszy gotycki portal). Powyżej zachował się romański fryz ozdobny, który został przecięty oknem. Południowa wieża posiada podwójne, romańskie okienka. Do środka wchodzi się przez południowa kruchtę. Przechodząc główną nawą warto obejrzeć sieciowe, późnogotyckie sklepienia, przyozdobione XVI-wieczną polichromią, późnobarokowe ławki i chór muzyczny. W prezbiterium znajduje się barokowy ołtarz główny z obrazem patrona świątyni - św. Marcina. Nad stallami i na ścianie południowej widoczne są malowidła przedstawiające bitwę na Psim Polu stoczoną przez Bolesława Krzywoustego z Niemcami w 1109 r., a na północnej - przedstawiające bitwę pod Grunwaldem (1410). Trzecie z malowideł, mających podnosić na duchu obradującą na sejmikach ziemi sandomierskiej szlachtę, zajmuje ściany północnego ramienia transeptu i przedstawia bitwę pod Wiedniem (12 września 1683 r.). Tu też znajdują się bezcenne dzieła sztuki - renesansowe nagrobki rodziny Szydłowieckich. Centralną część nagrobka umieszczonego na północnej ścianie zajmuje odlana w brązie postać kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego, ubranego w typową dla XVI w. zbroję. Umieszczona poniżej, wykonana z brązu płyta, tzw. "lament opatowski", jest wspaniałym zabytkiem sztuki odlewniczej w Polsce. Przedstawiono na niej reakcję ludzi na wieść o śmierci kanclerza. Nieznany artysta w pełnej ekspresji, wieloosobowej scenie figuralnej doskonale oddał wiele uczuć: od zadumy do rozpaczy. Na zachodniej ścianie transeptu znajdują się wykonane w czerwonym marmurze węgierskim nagrobki dzieci Krzysztofa Szydłowieckiego.
W pobliżu kolegiaty zachowała się część murów obronnych i XVI-wieczna brama miejska zwana Warszawską. W Opatowie, podobnie jak w Sandomierzu, znajduje się Podziemna Trasa Turystyczna. Wejście do niej znajduje się w kamienicy w Rynku (pl. Obrońców Pokoju 18). 83,8 km
Opisany poniżej fragment Szlaku Architektury Obronnej województwa świętokrzyskiego pozwala zobaczyć zabytki o charakterze obronnym wzniesione na przestrzeni kilkuset lat. Są to m.in. pozostałości dawnych grodów (grodziska), zamki, obronne kościoły i dwory, fortalicja i "pałac w fortecy". Są one różnorodne pod względem skali założenia, własności, zastosowanych form i stanu zachowania. Najstarsze wzniesiono w końcu VII w., a najmłodsze w XVII stuleciu. W przewodniku przedstawiliśmy tylko wycinek oznakowanej trasy przebiegającej przez tereny mało znane turystom, a na pewno warte odwiedzenia. Zainteresowanym polecamy przewodnik Rowerowy Szlak Architektury Obronnej po województwie świętokrzyskim.
0 km Ze względów praktycznych proponujemy rozpocząć wyprawę ze stacji PKP Sobków (0,0 km) przy linii kolejowej Kielce - Kraków. Z peronów kierujemy się do widocznego przejazdu i podążamy drogą asfaltową na południe. Fortalicja Fortalicją określamy obronną siedzibę mieszkalną zamożnej szlachty, zlokalizowaną w centrum ich dóbr ziemskich. Na terenie otoczonym niewysokim murem z basztami w narożach znajdowały się zarówno budynki mieszkalne, jak i gospodarcze. W odróżnieniu od zamków fortalicje nie były przystosowane do skutecznej obrony przed pociskami artyleryjskimi. Jednak skutecznie chroniły właścicieli w czasie "zajazdów", niepokojów społecznych czy napadów rozbójniczych. Przez Sokołów, przecinając las, dojeżdżamy do fortalicji w Sobkowie (3,1 km). Zbudowano ją nad rzeką Nidą, drugim pod względem długości lewobrzeżnym dopływem Wisły. Mury obwodowe wzmocnione na narożach pięciobocznymi, piętrowymi basztami (w dolnej części posiadają otwory strzelnicze, a w górnych - okna z renesansową kamieniarką) otaczają powierzchnię o wymiarach 129 x 85 m. W jej obręb wchodzimy przez renesansową arkadę bramy w południowo-zachodniej części założenia obronnego. Na dziedzińcu uwagę przyciągają ruiny wzniesionego w XVIII w. pałacu. W części już odnowionej znajdują się stylowe wnętrza sypialni dla gości oraz dużej sali, zwanej rycerską, z wystawą uzbrojenia działającej przy zamku drużyny wojów. W tej sali mieści się też restauracja.
Od fortalicji jedziemy prosto do skrzyżowania dróg w Sobkowie (3,9 km), gdzie kierujemy się w prawo. Przez most na Nidzie wjeżdżamy do Mokrska Dolnego. W tej miejscowości znajdują się dwa obiekty pełniące kiedyś funkcje obronne. Jednym z nich jest ulokowany na wysokim cyplu wzgórza kościół parafialny. Pierwotna romańska budowla, po dobudowaniu w XVII w. nawy, spełnia rolę prezbiterium obecnej świątyni. Wzniesione z dokładnie obrobionych ciosów kamiennych grube mury zdobi gzyms konsolkowy i lizeny (pionowe występy murów). Oryginalne narożne okienko zachodnie umieszczono wysoko ponad ziemią, gdyż ówczesne kościoły spełniały także funkcje obronne. Prowadzący niegdyś do świątyni uskokowy portal widoczny jest dziś wewnątrz kościoła, gdyż obecnie prowadzi do zakrystii. Ściany prezbiterium pokrywa renesansowa polichromia, a za ołtarzem głównym (dawne prezbiterium) zachowały się resztki XIII-wiecznych malowideł.
Z kościoła schodzimy do drogi, za którą - na terenie przylegającym do boiska szkolnego - znajduje się drugi obiekt obronny. Jest nim kopiec o kształcie nieregularnego stożka, okolony szeroką (ok. 10 m) fosą. Pośrodku otoczonego ziemnymi wałami placu wznosiła się wieża mieszkalno-obronna. Była to pierwotna siedziba znanego rodu Jelitczyków-Mokrskich. W XIV w., gdy rodzina wzbogaciła się, przystąpiono do budowy reprezentacyjnego zamku w Mokrsku Górnym. Chcąc go zwiedzić opuszczamy wyznakowany szlak i jedziemy w górę rzeki do Mokrska Górnego. Odchodząca w prawo utwardzona droga prowadzi nas wśród łąk. W miejscu, gdzie drogę przecina rów melioracyjny, skręcamy w dróżkę w lewo do widocznych już ruin warowni (dojazd i powrót - 2 km). Położony na wyspie sztucznie usypanej wśród mokradeł, mokrski zamek stanowi typowy przykład nizinnego założenia obronnego.  Fundatorem zamku, w 2. poł. XIV w., był najprawdopodobniej biskup krakowski Florian z Mokrska lub jego brat - kasztelan radomski, Klemens. W rękach rodziny zamek pozostawał do 1509 r. Po kilkukrotnej zmianie właścicieli, w 1531 r. nabyła go wraz z trzema okolicznymi wsiami królowa Bona. W jej imieniu przebudowę zamku prowadził Piotr Kmita. W 1540 r. zamek przeszedł w ręce rodziny Sancygniowskich. Na przełomie XVIII/XIX w. został opuszczony i popadł w ruinę. Do dziś przetrwały duże fragmenty zewnętrznych murów i pozostałość budynku mieszkalnego o trzech kondygnacjach, w którym okna po części obramione są renesansową kamieniarką. Obecnie zamek jest zabezpieczany przez prywatnego właściciela.
Nizinne założenie obronne Budowle takie wznoszono w widłach rzek i strumieni bądź na zabagnionych terenach, które utrudniały ewentualny atak. Zazwyczaj zamek budowany był na planie owalu, kwadratu bądź zbliżonego do niego prostokąta, by zredukować do minimum długość murów, a tym samym ograniczyć liczebność obrońców. Chcąc podnieść walory obronne całość założenia otaczano wypełnioną wodą fosą. Powracamy na czarny szlak. Ze skrzyżowania przy kościele jedziemy w kierunku południowym do Starych Kotlic (9,4 km). Opuszczając czarne znaki na skrzyżowaniu dróg asfaltowych i skręcając w lewo, możemy po 500 m dotrzeć do dawnego dworu otoczonego parkiem, w którym znajduje się gospodarstwo agroturystyczne. 9,4 km Kontynuując podróż, jedziemy przez Nowe Kotlice do końca wsi. Dalej wjeżdżamy w las i częściowo utwardzoną drogą docieramy do Borszowic (12,9 km), a potem asfaltem do Motkowic. Mijamy z lewej zabudowania folwarku, przecinamy drogę nr 74, pozostawiając z prawej park i na skrzyżowaniu jedziemy w prawo, a na następnym - w lewo. Przecinamy tory kolejowe szerokotorowe, a następnie wąskotorowe i, jadąc główną trasą przez wieś Stawy (18,4 km), za strumieniem mijamy po prawej zespół dworski (odbudowany XIX-wieczny dwór, w którym dziś mieści się szkoła, i park z pomnikowymi drzewami). Dojeżdżamy do skrzyżowania dróg w Imielnie (20,3 km), gdzie nasz szlak skręca w lewo.
20,3 km Chcąc zwiedzić kościół w Imielnie oddalamy się od szlaku, jadąc teraz prosto i na końcu drogi skręcając w lewo (ok. 200 m). XIII-wieczny kościół romański wniesiony przez budowniczych cysterskich z Jędrzejowa, pełnił jak każda ówczesna świątynia także funkcje obronne. Po przebudowach, głównie w XV i XVII w. (dobudowa zakrystii i krucht), z pierwotnej świątyni zachowały się mury obwodowe trójnawowej bazyliki. O jej obronnej funkcji świadczą wysoko umieszczone okienka zachowane w północnej ścianie prezbiterium (widoczne od wewnątrz). Są one rozglifione (rozszerzone) tak, by nawet poprzez wąski otwór w grubych murach zwiększyć pole ostrzału i skutecznie razić podchodzącego pod mury świątyni nieprzyjaciela. O roli obronnej świątyni świadczy także jej lokalizacja: na wzgórzu, ponad zwartą zabudową wsi.
Powracamy na szlak i główną drogą (na południe) jedziemy przez Imielnicę, Sobowice (24,0 km), most na Nidzie (24,8 km) i Skowronno Dolne (26,5 km) do Pińczowa (30,5 km). By zwiedzić pozostałości tutejszego zamku, opuszczamy znakowaną trasę w miejscu, gdzie skręca ona w prawo, w drogę 766. My jedziemy ww. drogą w lewo, w kierunku Kielc. Na wysokości pałacu Wielopolskich (po lewej) przechodzimy na lewą stronę drogi i podprowadzamy rower chodnikiem aż do wypłaszczenia terenu. Tu kierujemy się ścieżką w lewo do otoczonego ziemnymi fortyfikacjami terenu podzamcza, skąd idziemy w lewo, na cypel wzgórza, do pozostałości warowni. Średniowieczny, okazały zamek w Pińczowie wzniesiony został w XV w. przez biskupa Zbigniewa Oleśnickiego na cyplu odciętym. Była to najnowocześniejsza i najpiękniejsza budowla obronna na terenach ówczesnej Polski. Na przełomie XVI/XVII w. wzniesiono otoczone ziemnymi fortyfikacjami podzamcze. W końcu XVIII w. podupadły zamek został rozebrany, a uzyskany materiał posłużył do budowy pałacu Wielopolskich u podnóża Wzgórza Zamkowego. Z warowni do dziś przetrwały nikłe pozostałości murów zamkowych, filaru mostowego i piwnic zamkowych. Obecnie prowadzone są prace archeologiczne, które odsłaniają mury przyziemia. Odpowiednio zabezpieczone są udostępnione dla odwiedzających. Odkopano m.in. pozostałości wieży południowo-wschodniej o niespotykanej grubości murów i loch wieżowy o głębokości blisko 4 m. Była to wieża ostatecznej obrony, a jej podziemia służyły do przetrzymywania więźniów (loch głodowy). Jak zamek wyglądał pierwotnie możemy zobaczyć na reprodukcjach rysunków i makiecie w Muzeum Regionalnym w Pińczowie (ul. Piłsudskiego 2a), a jeden z wczesnobarokowych portali warowni obejrzymy na ścianie frontowej domu przy ulicy Piłsudskiego 5.
Inne zabytki Pińczowa Oprócz pozostałości zamku w Pińczowie warto zobaczyć także "kompletne" obiekty, m.in.: - popauliński zespół klasztorny, w skład którego wchodzi późnorenesansowy kościół (1. poł. XVII w.) z gotycką kruchtą będącą pozostałością wcześniejszej świątyni. Wewnątrz świątyni zwracają uwagę dekoracje stiukowe o różnorodnych motywach, pokrywające sklepienia prezbiterium i naw. W kruchcie zobaczymy nagrobek z XVI w. z tekstem pisanym w języku polskim. W dawnych budynkach klasztornych mają swoje siedziby instytucje kulturalne w tym Muzeum Regionalne (tu między innymi wystawa poświęcona zamkowi pińczowskiemu); - zespół klasztorny Reformatów z XVII-wiecznym kościołem. Świątynia posiada sklepienie kolebkowe z lunetami pokryte bogatą sztukaterią i barokowe wyposażenie wnętrza. W lewym ołtarzu przy prezbiterium umieszczono otoczony kultem obraz Matki Bożej Mirowskiej z XVI w. Od zachodniej strony świątyni dziedziniec jest otoczony krużgankami ze stacjami Drogi Krzyżowej (XVII w.); - kaplica św. Anny zbudowana ok. 1600 r. z kamienia pińczowskiego, przykryta jest kopułą i posiada kruchtę, która jest miniaturą właściwej kaplicy. Z tarasu, na którym stoi budowla, rozciąga się piękny widok. Dojazd: z rynku drogą na Kielce do pierwszego skrzyżowania na wypłaszczeniu, gdzie w prawo skręcamy w drogę na Chmielnik. Z niej zjeżdżamy ponownie w prawo, w polną dróżkę, która doprowadzi nas do kaplicy; - synagoga wzniesiona została w stylu późnorenesansowym na przełomie XVI i XVII w. Wnętrze udostępniają pracownicy muzeum. Na uwagę zasługuje bogato zdobiony ołtarz na rodały (zwoje z tekstem Tory) oraz polichromia przedsionka i sali męskiej z 1. poł. XVIII w. - dawny zespół pałacowy Wielopolskich, m.in. pałac z końca XVIII w. nawiązujący do klasycyzmu (przed nim kamienne rzeźby z XVIII i XIX w.). W obrębie ogrodzonego terenu, od strony południowej wznosi się późnorenesansowa baszta - pozostałość dawnych zabudowań ogrodu zamkowego. Opuszczamy Pińczów drogą nr 766 w kierunku południowo-zachodnim i przecinając Nidę, dojeżdżamy do Skrzypiowa (33,5 km). Tu, porzucając główny trakt, skręcamy w lewo, w kierunku Wiślicy. Przecinamy las, Młodzawy Duże i w Młodzawach Małych (39,5 km) skręcamy w lewo. 39,5 km Mijając z prawej udostępniany w weekendy "Ogród na rozstajach" (doskonałe miejsce do odpoczynku wśród kwiatów) podjeżdżamy do kościoła. Późnobarokowa świątynia z wapienia pińczowskiego wzniesiona została za pieniądze pochodzące z wyoranego skarbu. Do dziś w zakrystii przechowywana jest skrzynia z jedenastoma zamkami, w której był on przechowywany. Wysoką nawę główną, sklepioną kolebką z lunetami, pokrywa bogata sztukateria. Wyposażenie świątyni pochodzi z okresu baroku. Uwagę przyciągają okazałe posągi apostołów między łukami arkad i bogato zdobione stalle (ławki dla duchowieństwa) w prezbiterium. W ołtarzu głównym znajduje się otaczany kultem obraz Matki Bożej Młodzawskiej z 1. poł. XVII w.
Od kościoła jedziemy w kierunku południowym nieutwardzoną drogą i wąwozem zjeżdżamy do Mozgawy (41,5km). Drogą asfaltową kierujemy się w lewo, przez wieś. Następnie przez Wojsławice (42,5 km) dojeżdżamy do Chrobrza (46,0 km), gdzie podążamy w prawo, do skrzyżowania. Jeśli chcemy dojechać do kościoła, skręcamy w lewo, a jeśli do pałacu - w prawo za znakami. 46,0 km Zamczysko Na znajdującym się między kościołem w Chrobrzu a doliną Nidy wzgórzu, zwanym Zamczyskiem, wznosiło się niegdyś średniowieczne grodzisko, a następnie późnośredniowieczny zamek Tęczyńskich i XVI-wieczna rezydencja Stanisława Tarnowskiego. Dziś w mocno zdewastowanym, z natury obronnym miejscu (krawędź wysoczyzny opadająca do zabagnionej doliny rzecznej) nie spotkamy wystających ponad ziemię śladów założeń obronnych. Dojście: z cmentarza kościelnego wychodzimy przez zachodnią furtkę i kierujemy się ścieżką w dół, do drogi, którą idziemy w prawo, a po chwili ścieżka między gospodarstwami prowadzi nas w lewo, na wzgórze. Teren ten jest trudnodostępny, częściowo zniszczony przez eksploatacje surowców mineralnych. 46,0 km Wybierając pierwszą opcję, dotrzemy na wzgórze o cechach obronnych, na którym znajduje się kościół parafialny. Wzniesiony w połowie XVI w. jest budowlą gotycko-renesansową (z zewnątrz typowe dla gotyku skarpy, portale renesansowe). Do najciekawszych elementów wyposażenia należą renesansowe nagrobki wykonane przez znanego w XVI w. artystę - Jana Michałowicza z Urzędowa (w nawie nagrobek Stanisława Tarnowskiego, w prezbiterium - ks. Zbigniewa Ziółkowskiego).
"Następcą" okazałej siedziby rodowej Wielopolskich w Chrobrzu jest wzniesiony ok. połowy XIX w. pałac, zaprojektowany przez Henryka Marconiego dla margrabiego Aleksandra Wielopolskiego. Na parterze w osi pałacu znajduje się sala balowa z kasetonowym stropem i arkadowymi wnękami rozdzielonymi pilastrami. Nagrywano w niej sceny balu do filmu Przedwiośnie, którego fabuła oparta jest na powieści Stefana Żeromskiego o tym samym tytule. Obecnie w pałacu znajdują się ekspozycje muzealne Samorządowego Ośrodka Dziedzictwa Kulturowego Ponidzia (wystawy stałe: Izba pamięci Republiki Pińczowskiej, Historia ordynacji wielopolskich, Galeria regionalna - twórcy Ponidzia, ekspozycja archeologiczna Starożytne skarby Ponidzia, ekspozycja geograficzna). Ponadto w parku (wystawa plenerowa) i w dawnym spichlerzu urządzono stałą wystawę Kultura rolna XIX-XX w. na Ponidziu. Również w parku zobaczymy głazy narzutowe - pomniki przyrody oraz okazy pomnikowych i egzotycznych drzew (m.in. miłorząb japoński i platan).
Mijając pałac, a następnie zabudowania gospodarcze i przecinając główny trakt jedziemy do Woli Chroberskiej (48,5 km), a następnie przez las do Zagaja Stradowskiego (51,4 km). Utrzymując kierunek, dojeżdżamy do skrzyżowania dróg przed kościołem w Stradowie. Opuszczamy szlak i jedziemy w prawo, do doliny potoku i wzdłuż niego w górę - do podnóża grodziska (ok. 900 m). Grodzisko w Stradowie, uważane za największe na terenach Polski, zajmuje kulminację lokalnego wzgórza wznoszącego się ok. 40-60 m nad okolicą. Gród datowany jest na okres od końca VII w. do początku XI. Właściwe grodzisko zwane Zamczyskiem o powierzchni 1,5 ha otoczone jest dość dobrze zachowanym wałem ziemnym (ok. 500 m długości), mającym w zarysie kształt sześcioboku o zaokrąglonych rogach. Z wyjątkiem strony zachodniej pod wałami znajduje się sucha fosa. Wysokość wałów liczona od dna fosy sięga 12 m. Od północy, wschodu i południa grodzisko otoczone jest podgrodziami nazywanymi przez miejscową ludność Waliki, Mieścisko, Barzyńskie, których łączna powierzchnia wynosi ok. 25 ha. Rozdzielają je wąwozy i częściowo zniszczone poprzez prace polowe wały, których obecna wysokość sięga 2 m.
Powracamy na szlak. Mijamy po prawej stronie kościół drewniany z XVII w., z otaczanym kultem obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem również z XVII stulecia, i na skrzyżowaniu dróg asfaltowych skręcamy w lewo (57,5 km). Przez Malżyce (58,5 km) dojeżdżamy do Mękarzewic (59,8 km), gdzie skręcamy w lewo i polną drogą, dojeżdżamy do drogi asfaltowej w Kostrzeszynie (60,4 km). We wsi kierujemy się w prawo, do skrzyżowania w Probołowicach (62,4 km), na którym jedziemy prosto do Pełczysk (63,7 km).
63,7 km Tutejsze grodzisko znajduje się na cyplu wzniesienia zwanego Olbrychtem lub Zawinnicą. Cypel odcięty jest od wzniesienia głęboką fosą i wałem obronnym. Właściwy gród - zajmujący najwyższą, centralną część cypla - ma w przybliżeniu kształt kwadratu o zaokrąglonych narożnikach. Od strony południowej i wschodniej przylega do niego płaski teren, gdzie najprawdopodobniej znajdowało się podgrodzie. Obiekt datowany jest na 2. poł. XIII/XIV w. W XVI stuleciu wzniesiono tu dwór obronny. Najkrótsze dojście do grodziska prowadzi od pierwszego gospodarstwa w Pełczyskach, znajdującego się tuż przy zakręcie drogi w prawo (tu należy zostawić rowery). Podchodzimy początkowo dróżką, a następnie nikłą ścieżynką stromo w górę do widocznego krzyża ustawionego na grodzisku. Łagodniejszy wariant wiedzie od kościoła, początkowo dróżką, a następnie ścieżynką (należy kierować się na dominujący nad okolicą krzyż na grodzisku). Odległość od świątyni do grodziska - ok. 1 km.
Sam kościół parafialny w Pełczyskach wzniesiony został w połowie XVIII w. Wyposażenie wnętrza jest rokokowe, a w głównym ołtarzu znajduje się słynący łaskami obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z ok. 1700 r. Warto dodać, że na terenie wsi dokonano ciekawych odkryć archeologicznych, z których eksponaty można zobaczyć na wystawie Starożytne skarby Ponidzia w pałacu w Chrobrzu.
Z Pełczysk jedziemy - utrzymując cały czas kierunek wschodni - do miejsca, gdzie asfaltowa droga skręca w prawo (67,6 km). My kierujemy się prosto polną drogą do początku wsi Jurków (68,4 km). Stąd, drogą asfaltową, przecinając główną trasę, jedziemy do kościoła w Jurkowie (69,8 km). Wzniesiono go w 1875 r. w stylu neogotyckim na miejscu wczesnośredniowiecznego grodziska.
Przed kościołem skręcamy w prawo, do głównego traktu. Kierujemy się nim w lewo, do Koniecmostów (71,8 km), i dalej - również w lewo - do Wiślicy. Zatrzymujemy się przy kościele (73,3 km). Kościół parafialny (obecnie bazylika mniejsza) w Wiślicy jest jedną z najcenniejszych budowli gotyckich w Polsce południowej. Jego smukłą sylwetkę opinają wysokie skarpy i wieńczy strzelisty dach. Do świątyni prowadzi od południa ostrołukowy portal, nad którym znajduje się tablica przedstawiająca króla Kazimierza Wielkiego ofiarującego makietę kościoła Najświętszej Maryi Pannie. Wnętrze świątyni zachwyca lekkością. Gwiaździste sklepienie podtrzymują trzy wysmukłe filary dzielące kościół na dwie nawy. W prezbiterium stoi kamienna rzeźba "uśmiechniętej" Matki Bożej z Dzieciątkiem - tzw. "Łokietkowej" z ok. 1300 r., otaczanej kultem. Ściany kościoła przyozdabia polichromia rusko-bizantyjska z końca XIV w., przedstawiająca sceny z życia Matki Bożej i Chrystusa. Ponadto we wnętrzu zobaczymy późnorenesansowe nagrobki, barokowe ołtarze boczne i konfesjonały. Pod posadzką wspołczesnej świątyni znajdują się pozostałości dwóch kościołów - niewielkiego z połowy XII w. i trójnawowej bazyliki z 1. poł. XIII w. W krypcie najstarszej budowli odsłonięto posadzkę z zaprawy gipsowej, którą w części pokrywa kompozycja figuralna. Tak zwana "posadzka wiślicka" to jedno z najcenniejszych dzieł plastycznych w Polsce.
Przy świątyni wznoszą się gotyckie dzwonnica i plebania ufundowane przez polskiego historyka Jana Długosza w XV w. Na plebanii zobaczymy gotyckie portale i fragmenty późnogotyckiej polichromii. Część pomieszczeń wykorzystywana jest na ekspozycję muzealną.
Przy placu Solnym, w przeszklonym pawilonie (klucze w muzeum) znajdują się pozostałości preromańskiego kościoła, posadowione na obszernej niecce gipsowej, uważanej za misę chrzcielną z ok. 880 r. Wiąże się ją z misją św. Metodego i przyjęciem chrztu w obrządku słowiańskim (IX w.), o czym wspomina tzw. Legenda Panońska (żywot Cyryla i Metodego).
W pobliżu znajdziemy jeszcze jedną atrakcję - grodzisko. Chcąc je zwiedzić z placu Solnego (po wschodniej stronie kościoła) jedziemy w kierunku szkoły (na południowy wschód) i dalej dróżką wśród łąk do widocznego wyniesienia (ok. 300 m). Grodzisko położone jest na gipsowej "wyspie" wznoszącej się wśród rozlewisk Nidy. Pierwszy gród z obwarowaniami drewniano-ziemnymi datowany jest na X/XI w. Po ponad 100-letniej przerwie wzniesiono tu ponownie gród i, wykorzystując wcześniejsze wały, wzmocniono je murem gipsowo-wapiennym z łamanego kamienia o grubości ok. 2 m. Do dziś czytelna jest fosa okalająca wyspę. Makiety innych tutejszych budowli obronnych, których śladów dziś już nie znajdziemy, możemy zobaczyć w Muzeum Regionalnym w Domu Długosza (pl. Solny 32). Były to m.in. palatium (mieszkalna siedziba księcia - dom z kaplicą) z XI w. i romańskie kościoły z XII w. i 1. poł. XIII stulecia.
Z Wiślicy jedziemy na północny wschód, do Gorysławic. Mijamy z lewej gotycko-renesansowy kościół (73,9 km) i gdy główna droga skręca w lewo, my jedziemy asfaltową dróżką prosto. Utrzymując kierunek, po 800 m wjeżdżamy na polną drogą. Na drugim skrzyżowaniu kierujemy się w lewo, do widocznych zabudowań wsi Chotel Czerwony. Jadąc asfaltową drogą, skręcamy w prawo (76,5 km). Na drugim skrzyżowaniu dróg asfaltowych, znów skręcamy w prawo, kierując się do widocznego na wzgórzu kościoła (78,4 km).
Gotycki kościół parafialny w Chotlu ufundowany został przez Jana Długosza ok. połowy XV w. i do dziś przetrwał w prawie nie zmienionej postaci. Od południa zobaczymy gotycką kruchtę - nad jej portalem umieszczono tablicę erekcyjną z datą 1450 r. Za ołtarzem głównym znajduje się ciekawe sakramentarium z kamiennym baldachimem. Na zachodnim zboczu wzgórza kościelnego obejrzymy odsłonięcie wielkokrystalicznych gipsów zwanych "jaskółczymi ogonami" - chronione jako pomnik przyrody. Obok niego wykuty został kilkumetrowy ślepy korytarz zwany "kuchnią proboszczów".
78,4 km Od kościoła jedziemy w kierunku północnym przez Gluzy Szlacheckie (81,1 km), do skrzyżowania, na którym skręcamy w lewo do Hołudzy (82,9 km). Tu kierujemy się w prawo i przez Kawczyce (84,3 km) dojeżdżamy do drogi nr 973 w Radzanowie (85,0 km), gdzie kończymy wycieczkę. (Chętni mogą pojechać jeszcze ścieżką rowerową do parku zdrojowego w Busku Zdroju - ok. 7 km). 85,0 km
Szlak łączy miejsca związane z pisarzem i jego rodziną w regionie świętokrzyskim. Ze względów praktycznych proponujemy rozpocząć wycieczkę w Ostrowcu Świętokrzyskim. Możemy dojechać tu pociągiem, a także zostawić samochód. Na pokonanie całej trasy potrzeba 2-3 dni jazdy. Zanocować możemy w pałacu czyżowskim, ośrodkach wypoczynkowych nad zalewem w Brodach i licznych gospodarstwach agroturystycznych.
Witold Gombrowicz urodził się 4 sierpnia 1904 r. we wsi Małoszyce, w której także spędził dzieciństwo. W 1933 r. wydał zbiór opowiadań Pamiętnik z okresu dojrzewania, a w 1937 r. pierwszą powieść Ferdydurke. W 1939 r. wyjechał do Argentyny i wybrał świadomą emigrację. Dzienniki, uznawane za jego najwybitniejsze dzieło, Gombrowicz prowadził od 1951 r. W latach 60. XX w. twórca przeniósł się do Europy. Umarł we Francji w Vence, 25 listopada 1969 r. i tam został pochowany. Fundacja im. Witolda Gombrowicza WITULIN co roku na przełomie czerwca i lipca organizuje "Piknik Gombrowiczowski", w czasie którego przybliża twórczość pisarza i krainę jego dzieciństwa. 0 km Wycieczkę rozpoczynamy na Rynku w Ostrowcu Świętokrzyskim (0,0 km). Miasto położone jest na granicy Przedgórza Iłżeckiego i Wyżyny Opatowsko-Sandomierskiej, które opadają malowniczymi krawędziami do doliny Kamiennej. Historia miejscowości związana jest z wytapianiem żelaza z rudy. Pracowały tu dymarki, kuźnice, wielkie piece, a dziś kontynuatorem hutniczej tradycji jest Celsa Huta Ostrowiec. Z zabytków na uwagę zasługują historyczne układy urbanistyczne założonego w 1597 r. Ostrowca Świętokrzyskiego i Denkowa - niegdyś miasta, a dziś dzielnicy Ostrowca. Dominujące nad "starówkami" XVII-wieczne kościoły zostały gruntownie przebudowane w następnych stuleciach. Warto nadmienić, że w denkowskim kościele w 1892 r. wzięli ślub rodzice Witolda Gombrowicza - Antonina Marcelina Kotkowska i Jan Onufry Gombrowicz, a na miejscowym cmentarzu znajduje się rodzinna kaplica Kotkowskich wzniesiona w stylu klasycystycznym. Dokładną historię miasta, a także m.in. zabytkowe wytwory Fabryki Porcelany w Ćmielowie poznamy w Muzeum Historyczno-Archeologicznym , które ma swą siedzibę w zabytkowym pałacu w dzielnicy Częstocice (ul. Świętokrzyska 37).
Z południowo-wschodniego narożnika Rynku wyjeżdżamy ulicą Okólną do skrzyżowania z ulicą Denkowską, którą kierujemy się w lewo. Podjeżdżamy w górę i skręcamy w prawo (0,4 km), w dalszą część ulicy Denkowksiej prowadzącą nad wysoką skarpą. Uwaga: jadąc w przeciwnym kierunku, z drogi nad skarpą musimy skręcić w prawo i objeżdżając rondo zjechać w lewo do skrzyżowania z ulicą Okólną, którą pojedziemy w prawo do Rynku). Mijamy po lewej stronie cmentarz rzymskokatolicki i - utrzymując z niewielkimi odchyleniami dotychczasowy kierunek - nieutwardzoną drogą osiągamy ulicę Leona Chrzanowskiego, którą podążamy w prawo (1,6 km). Po przejechaniu 300 m skręcamy w lewo i ulicą Ostrowiecką dojeżdżamy do cmentarza rzymskokatolickiego w dzielnicy Denków. Jadąc dalej ulicą Ostrowiecką, osiągamy dawny rynek (2,9 km). Utrzymując kierunek, jedziemy ulicą Rudzką do Wólki Bodzechowskiej (3,2 km). Przez wieś kierujemy się prosto do Przyborowa, gdzie skręcamy w prawo (6,1 km). Przecinając Kamienną (6,6 km), dojeżdżamy do przejazdu kolejowego w Bodzechowie (7,8 km), gdzie opuszczając szlak kierujemy się do widocznego zakładu przemysłowego z wysokim kominem. 7,8 km Tu, w budynku byłej portierni, znajduje się tymczasowe muzeum Witolda Gombrowicza (ul. Fabryczna 1). Wystawę przygotowała Fundacja im. W. Gombrowicza WITULIN. Poświęcono ją dziejom miejscowości i zakładu oraz rodom Kotkowskich i Gombrowiczów. Klucz wydają pracownicy zakładu (można też umówić się z członkami Fundacji) .
Warto wspomnieć, że bodzechowski drewniany kościół został tu przeniesiony ze Wsoli pod Radomiem w 1937 r. staraniem babki pisarza - Anieli Kotkowskiej - i ojca - Jana. Dwór drewniany, w którym mieszkali Gombrowiczowie, został rozebrany po II wojnie światowej, pozostały po nim tylko wybudowane z kamienia spiżarnia i piwnica. Z założenia parkowo-dworskiego w najlepszym stanie jest park, którego naturalnym przedłużeniem są tereny obecnego rezerwatu leśnego "Lisiny Bodzechowskie". W twórczości Witolda Gombrowicza okres pobytu w Bodzechowie "zagościł" m.in. w opowiadaniu Zbrodnia z premedytacją i powieści Opętani, a opis krajobrazów okolicy (droga z Bodzechowa do Małoszyc) znajdziemy w Pornografii.
Po zwiedzeniu muzeum przecinamy tory kolejowe i kierujemy się drogą wojewódzką w prawo, by po 200 m skręcić w lewo, w kierunku widocznego kościoła (8,1 km). Pozostawiając go z prawej, jedziemy prosto do wjazdu na teren dawnego założenia parkowo-dworskiego. Przed obecnym zakładem skręcamy w prawo. Przecinając niewielki placyk (8,4 km), wyjeżdżamy z miejscowości drogą prowadzącą do pobliskiego Goździelina. Tam na skrzyżowaniu skręcamy w lewo (9,7 km). Opuszczamy wieś i pniemy się drogą asfaltową na pokrytą lessami Wyżynę Opatowsko-Sandomierską, po której będziemy jechać aż do Czyżowa Szlacheckiego. Widokowym grzbietem (z prawej sieć głębokich wąwozów, na wprost wzniesienie Gór Świętokrzyskich) przez wieś Moczydło, dojeżdżamy do skrzyżowania dróg asfaltowych (13,1 km), gdzie skręcamy w prawo, do Grocholic. Jedziemy asfaltową drogą przez wieś do kolejnego skrzyżowania dróg asfaltowych (15,9 km) i znów skręcamy w prawo. Przecinamy rzeczkę i na skrzyżowaniu kierujemy się w lewo. Spotykamy tu znaki szlaków rowerowych: żółtego i czarnego, który będzie nam towarzyszył aż do Ćmielowa (16,2 km).
Uwaga: jadąc dalej prosto po ok. 1 km możemy dojechać do kościoła w miejscowości Wszechświęte. W kościele tym znajduje się chrzcielnica z 1777 r., przy której Gombrowicz został ochrzczony i przechowywana jest księga metrykalna z wpisem narodzin pisarza. Opis świątyni znajdziemy na kartach Pornografii. Po przejechaniu 100 m na skrzyżowaniu kierujemy się w prawo, w górę. Asfaltową drogą dojeżdżamy do Małoszyc (18,1 km) - rodzinnej wsi Witolda Gombrowicza. Ojciec pisarza kupił tu majątek - Małoszyce - i osiadł w nim po ślubie z Antoniną Kotkowską. 4 sierpnia 1904 r. w tutejszym dworze przyszedł na świat Witold. Ze względu na konieczność kształcenia dzieci rodzina przeniosła się do Warszawy, ale pisarz przebywał w rodzinnym dworze w okresie wakacji. O pobytach w Małoszycach wspominał w Dzienniku, Wspomnieniach polskich, Ślubie. Po śmierci ojca pisarza, majątek został sprzedany okolicznym gospodarzom, a dwór rozebrany. Dzisiejsze ślady założenia to dwa kamienne słupy z dawnego ogrodzenia przy figurce i resztki parku z zarastającym stawem. O związku okolicy z Gombrowiczem przypomina niewielki obelisk z płaskorzeźbą głowy pisarza. 18,1 km Opuszczając Małoszyce podjeżdżamy w górę, gdzie na wypłaszczeniu skręcamy w lewo (19,4 km), w nieutwardzoną drogę, która po 900 m przechodzi w asfalt. Jadąc główną drogą (rozległe widoki) zjeżdżamy do Trębanowa (21,8 km) i po przecięciu rzeczki podjeżdżamy do Krzczonowicz (22,9 km). Za wsią zaczyna się długi zjazd (z prawej wąwozy) do rynku w Ćmielowie (22,5 km). Gdy dotrzemy już do Ćmielowa, warto zwrócić uwagę na kościół, ruiny zamku i Żywe Muzeum Porcelany. W gotyckim kościele znajduje się otoczony kultem obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Wyposażenie świątyni jest głównie barokowe i rokokowe. Z kolei zachowane ruiny zespołu zamkowego to pozostałość założenia wzniesionego wśród rozlewisk rzeki Kamiennej w latach 1519-31 przez kanclerza wielkiego koronnego Krzysztofa Szydłowieckiego. W XVII w. zamek otoczono ziemnymi wałami z bastionami w narożach. W trzecim z ciekawych obiektów - fabryce porcelany - turyści mogą własnoręcznie wykonywać porcelanowe figury i zobaczyć, jak robiono to dawniej. O Gombrowiczu w Ćmielowie "przypomina" Dom Kultury noszący jego imię. W znajdującej się tu bibliotece gromadzone są m.in. kolejne wydania dzieł pisarza.
Z ćmielowskiego rynku kierujemy się główną drogą (nr 755) w prawo. Mijamy Żywe Muzeum Porcelany (28,1 km) i po 200 m skręcamy w prawo. Zaczynamy mozolny podjazd. Mijamy przystanek PKS i skręcamy w lewo do Wólki Wojnowskiej (30,4 km). Za strumieniem znów skręcamy - w prawo (31,2 km) i jedziemy przez wieś do skrzyżowania dróg asfaltowych (32,1 km). Tu kierujemy się w lewo. Po 400 m osiągamy zabudowania Drygulca i kierujemy się drogą szutrową w prawo. Dojeżdżamy do skrzyżowania, gdzie skręcamy w lewo i zaraz potem w prawo (33,2 km). Podążamy asfaltową drogą przez Drygulec. Także asfaltem przez Podgajcze (34,3 km) dojeżdżamy do Wojciechowic (35,9 km). Tu szlak z głównej drogi skręca w kierunku kościoła (36,1 km) i ponownie wychodzi na nią, by po przejechaniu 800 m skręcić obok posterunku policji i poczty w lewo. Po 100 m skręcamy w lewo i osiągamy zabudowania Mikułowic (37,6 km). Przecinamy rzeczkę i zjeżdżamy w szutrową drogę w prawo (38,4 km). Nią dojeżdżamy do asfaltowej drogi w Jasicach (39,8 km), którą kierujemy się w prawo. Przecinamy strumień i na skrzyżowaniu dróg przy kapliczce (41,0 km) jedziemy w lewo. Osiągamy w Bidzinach kapliczkę, przy której skręcamy w lewo (42,7 km) i po 100 m na głównej drodze (nr 74) - w lewo skos (po prawej mamy kościół). Po 400 m zjeżdżamy z głównej trasy drogą szutrową w prawo skos i dojeżdżamy nią do torów kolejowych. Przed nimi skręcamy w prawo do przejazdu kolejowego (44,4 km), a za nim znów skręcamy: najpierw w lewo i zaraz potem w prawo. Jedziemy drogą asfaltową przez wieś Wlonice. Utrzymując kierunek, dojeżdżamy do skrzyżowania dróg przy kościele w Przybysławicach (46,2 km). Tu kierujemy się w prawo, główną drogą (nr 79) do Jakubowic.
47,9 km W Jakubowicach, przed skrzyżowaniem (z odchodzącą w lewo drogą do Wyspy), po prawej stronie stał dwór Gombrowiczów (47,9 km). Przybyła z Litwy (jako wygnańcy po powstaniu styczniowym) rodzina Gombrowiczów osiadła tu w 1871 r., kupując folwark o powierzchni ok. 500 mórg. Dwór był parterowy, 10-pokojowy, z ogrodem i stawem w pobliżu. Po śmierci dziadków Witolda Gombrowicza majątek został sprzedany, a dwór rozebrany. Do dziś z założenia dworskiego nie przetrwało nic. W miejscu gdzie się znajdowało umieszczono tylko tablicę informacyjną. Z Jakubowic jedziemy dalej główną drogą na południe i po przecięciu torów kolejowych wjeżdżamy do Sobótki (49,5 km). W południowej części wsi znajduje się zabytkowy kościół. Tuż przed strumieniem skręcamy w lewo i, utrzymując kierunek, po ponownym przecięciu torów kolejowych, we wsi Pisary (52,3 km) docieramy do drogi Jakubowice - Wyspa. Droga ta kierujemy się w prawo skos. Utrzymując kierunek, jedziemy przez wieś Wyspa (52,8 km) do Wygody gdzie za przystankiem PKS skręcamy w lewo (56,5 km) do Pawłowa (57,0 km). Asfaltową drogą zjeżdżamy do Czyżowa Szlacheckiego (59,6 km), gdzie po prawej stronie znajduje się założenie pałacowo-parkowe.
Późnobarokowy pałac wzniesiono na sztucznie nadsypanym wzgórzu w połowie XVIII w. i częściowo przebudowano w latach 1781-1820. Od frontu jest to budynek piętrowy, z podcieniami pod tarasem i facjatami ozdobionymi scenami mitologicznymi. Płaskorzeźby przyozdabiają parterowy fronton także od strony ogrodu. Pałac i dawne zabudowania dworskie zaadaptowano na hotel. W Czyżowie warto zobaczyć także kościół - w zrębie gotycki, gruntownie przebudowany w XVIII w., z ciekawym barokowym wyposażeniem. Warto również odbyć przejażdżkę do pobliskiego rezerwatu przyrody "Zielonka", gdzie zobaczymy 100-150-letnie drzewa i głębokie, lessowe wąwozy.
Od pałacu w Czyżowie Szlacheckim, przecinając strumień dojeżdżamy do głównej drogi (nr 755), gdzie skręcamy przy kościele w lewo (59,9 km). Po 200 m zjeżdżamy z niej w prawo. Dalsza nasza trasa aż do Lasocina, poza krótkimi odcinkami asfaltowymi, będzie prowadziła drogami nieutwardzonymi bądź szutrowymi. Opuszczamy tu Wyżynę Sandomierską z głęboko wciętymi dolinami rzek, teraz będziemy jechać po płaskim, pokrytym piaskiem i porośniętym lasami terenie Powiśla, aż do okolic Bałtowa. 62,8 km Utrzymując kierunek i przecinając las dojeżdżamy do Linowa (62,8 km), gdzie asfaltową drogą kierujemy się w lewo skos. Za wsią skręcamy w prawo skos (63,5 km), a następnie przy gospodarstwach: w lewo, w prawo, znów w lewo i w prawo, a po chwili - w przysiółku Tartak - jeszcze raz w lewo. Gdy skończą się zabudowania, kierujemy się przy krzyżu w lewo skos (66,1 km). Po 300 m skręcamy w prawo i wąwozem zjeżdżamy przez przysiółek Szczury do drogi nr 74 (67,9 km). Przecinamy szosę, kierując się za nią w lewo skos piaszczystą drogą (z lewej piaskownia) do Lasocina. Tu wjeżdżamy na drogę asfaltową (69,9 km), którą jedziemy "w górę". Na skrzyżowaniu za cmentarzem skręcamy w lewo i kierujemy się drogą asfaltową przez Janopol (71,6 km) do Czachowa (73,5 km). Tu skręcamy w prawo, a na końcu wsi opuszczamy asfalt (74,3 km). Utrzymując kierunek jazdy nieutwardzoną drogą dojeżdżamy przez Łubową (76,7 km) do Jadwigowa (77,9 km). Dalej jedziemy prosto asfaltową drogą przez Cegielnię (przystanek PKS) (78,7 km), za którą częściowo nieutwardzoną drogą docieramy do Wólki Tarłowskiej. Tu na głównej drodze skręcamy w prawo (82,4 km), do Tarłowa. 83,9 km W Tarłowie znajduje się wczesnobarokowa świątynia wzniesiona w latach 1645-55. Posiada okazałą 2-wieżową fasadę, na środku której umieszczono płaskorzeźbę Trójcy Świętej, a po jej bokach późniejsze ceramiczne figury św.św. Wojciecha i Stanisława. We wnętrzu uwagę przyciąga bogata dekoracja stiukowa, m.in. Wniebowzięcie Matki Bożej na sklepieniu prezbiterium. Przepięknie wyglądają wnętrza kaplic: w północnej znajdują się płaskorzeźby ze scenami maryjnymi, a w południowej - realistycznie przedstawione spotkanie śmierci z ludźmi różnych stanów i niektórych zawodów. W kopule umieszczono tzw. "koło śmierci". W tarłowskim kościele, po lewej stronie prezbiterium, stały ławy kolatorskie (dobrodziejów świątyni), w których zasiadała rodzina Gombrowiczów gospodarująca w pobliskim Potoczku.
Na centralnym placu Tarłowa skręcamy w lewo i lokalną drogą asfaltową przez Potoczek (85,3 km) dojeżdżamy do dawnego folwarku o tej samej nazwie (86,4 km). Folwark Potoczek wniosła w posagu Januszowi Gombrowiczowi kuzynka Witolda - Franciszka Czchowska z Kotkowskich. Po ślubie państwo Gombrowiczowie zamieszkali w leśniczówce (przebudowanej na dwór) położonej w lesie, ok. 2 km od zabudowań folwarcznych. Chcąc dojechać do miejsca, gdzie stała leśniczówka, jedziemy prosto, mijając po prawej budynek dawnego młyna okolony blokami dawnego Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Za nim, utwardzonym traktem, docieramy do miejsca, gdzie przy odchodzącej w prawo drodze stoi wiata do odpoczynku (88,4 km). Omijamy szlaban i leśną drogą udajemy się do pierwszego skrzyżowania, gdzie skręcamy w prawo. Po ok. 300 m docieramy na polanę, gdzie stał dwór Gombrowiczów. Rozebrano go w latach 50. XX w. Do dziś przetrwała tylko zacementowana obecnie studnia, zarys fundamentów z piwnicą i okazałe drzewa. Witold Gombrowicz gościł u brata wysyłany tu przez matkę dla podratowania zdrowa, a atmosferę tego miejsca opisał na kartach wielu swoich utworów. Wracamy do wiaty i leśnym traktem dojeżdżamy do asfaltowej drogi w Wólce Pętkowskiej (90,1 km). Na skrzyżowaniu kierujemy się w prawo (90,5 km) i przez Kolonię Pętkowice (91,9 km) jedziemy do mostu na Kamiennej (po lewej mijamy tereny rekreacyjne i kościół - 92,3 km). Za mostem, na drodze nr 754 skręcamy w lewo (92,6 km) i podążamy przez wieś Skarbkę (93,7 km) do Bałtowa (94,3). 94,3 km Bałtów, położony w przełomowej dolinie rzeki Kamiennej, przebojem zdobył sobie miejsce na mapie głównych atrakcji turystycznych Polski. Znajduje się tu Park Jurajski, gdzie przy specjalnie urządzonej ścieżce dydaktycznej, umieszczono naturalnej wielkości modele ponad 45 dinozaurów. Wiedzę o nich można uzupełnić w znajdującym się tu muzeum paleontologiczno-geologicznym. Można także skorzystać z wzorcowo przygotowanych terenów rekreacyjnych. Na miłośników podróży w "stylu retro" czekają bryczki i jazda konna w ośrodku "Kraina Koni". Nie lada atrakcją są też spływy tratwami po Kamiennej, uruchamiany zimą wyciąg narciarski, a także funkcjonujący od niedawna "zwierzyniec bałtowski". W Bałtowie można też zobaczyć pałac książąt Druckich-Lubeckich otoczony dorodnymi drzewami parku, pobliski zabytkowy kościół, dwa rezerwaty przyrody "Modrzewie" i "Ulów", a nawet... przemiał zboża w XIX-wiecznym młynie wodnym.
Mijamy wjazd do Parku Jurajskiego (95,4 km), odchodzącą w prawo drogę do Sienna i na następnym skrzyżowaniu skręcamy w prawo (96,1 km). Mijamy po prawej dinozaura ustawionego przy Urzędzie Gminy i podjeżdżamy do Wólki Bałtowskiej. Na końcu wsi skręcamy w lewo (98,8 km) drogą do Borcuch. We wsi skręcamy w lewo (100,5 km) i utwardzoną drogą dojeżdżamy do przysiółka wsi Dąbrówki-Górki (102,0 km). Stąd asfaltową dróżką docieramy do wsi Eugeniów, gdzie skręcamy w główny trakt, w lewo (102,8 km). Przez Dąbrówkę dojeżdżamy do kościoła w Sarnówku (105,4 km), przy którym skręcamy w lewo. Przez Starą Dębową Wolę dojeżdżamy do skrzyżowania obok lasu (108,4 km), gdzie kierujemy się w prawo, do Nowej Dębowej Woli. Jedziemy do końca wsi i na pierwszym skrzyżowaniu w lesie skręcamy w prawo, w utwardzoną drogę (110,9 km). 110,9 km Dalsza trasa, aż do Brodów Iłżeckich (z wyjątkiem przejazdu przez Bór Kunowski), będzie prowadziła nie asfaltowymi, a leśnymi drogami. Po 500 m skręcamy w lewo i dojeżdżamy do leśniczówki Jeleniec (111,9 km). W międzywojniu leśniczówka słynęła z bogatych zbiorów podróżniczych i trofeów myśliwskich z różnych części świata. W jej sąsiedztwie oddział AK Antoniego Hedy "Szarego" stoczył zwycięską walkę z Niemcami, o czym informuje napis na pomniku. Niestety stara leśniczówka spłonęła i dziś są tu nowe zabudowania.
Od leśniczówki jedziemy w dotychczasowym kierunku wspólnie ze znakami niebieskimi pieszego szlaku turystycznego aż do szerokiego traktu, którym kierujemy się w prawo.
Dojeżdżamy do widocznej po lewej stronie kaplicy (114,7 km). Jest to pozostałość po dawnej, zagubionej wśród lasów, wsi Kaplica. Kapliczka uważana jest za najstarszą tego typu budowlę w Polsce. Wzniesiona w stylu gotyckim ok. 1430 r. pełniła rolę słupa granicznego między posiadłościami biskupów krakowskich, kluczami iłżeckim i kunowskim. Ośmioboczna, otynkowana, kryta gontem kaplica sklepiona jest eliptyczną kopułą ze zwornikiem zdobionym herbem fundatora - biskupa Zbigniewa Oleśnickiego.
Za kaplicą skręcamy szerokim traktem (obecnie w budowie) w lewo i dojeżdżamy do skrzyżowania, gdzie z lewej dochodzą znaki żółtego szlaku rowerowego (116,5 km). Skręcamy tu w prawo i jedziemy krótko wraz z nimi. Utrzymując kierunek, przecinamy tory kolejowe (117,8 km) i docieramy do wsi Bór Kunowski (121,4 km). Asfaltową drogą jedziemy przez wieś, za którą skręcamy w lewo, a na skrzyżowaniu przy lesie - w prawo (122,9 km), w drogę nieutwardzoną. Dojeżdżamy do Brodów Iłżeckich (124,4 km). Tu asfaltową drogą kierujemy sie w prawo i po 500 m - w lewo. Przecinamy pod wiaduktem drogę nr 9 (127,2 km), a następnie tory, za którymi skręcamy w prawo do widocznej tamy zbiornika Brody. Przez tamę przeprawiamy się na drugą stronę rzeki Kamiennej (zob. trasa Szlakami zabytków techniki...) i przy pomniku Stanisława Staszica kierujemy się w lewo (128,5 km).
Po 300 m skręcamy w prawo i stromo podjeżdżamy do kościoła w Krynkach (129,3 km). Świątynię wzniesiono w stylu barokowym w 1727 r. przy istniejącej wcześniej kaplicy, w której do dziś znajduje się cudowny obraz Matki Bożej. Na szczególną uwagę zasługuje zespół bramny z dwoma dzwonnicami, wzniesiony z drewna modrzewiowego w 1779 r. Przy kościele stoi kapliczka z figurą św. Stanisława, wg tradycji wzniesiona w XVI w.
Jedziemy dalej pod górę i na skrzyżowaniu skręcamy w prawo (129,7 km). Przez wieś, a następnie przez las docieramy do drogi krajowej nr 42 (131,8 km). Kierujemy się nią w prawo i po chwili skręcamy w lewo, w lokalny trakt, którym osiągamy wieś Gębice (133,1 km). Przez nią, utrzymując kierunek, jedziemy do Dołów Biskupich (135 km). We wsi skręcamy w prawo, a po 400 m - w lewo. Zjeżdżamy stromo lessowym wąwozem do doliny rzeki Świśliny (136,1 km). Tu skręcamy w lewo i potem w prawo, kierując się do zabudowań "Witulina" (136,7 km). 136,7 km Osadę przemysłową "Witulin" nad Świśliną rozbudował dziadek Witolda Gombrowicza - Ignacy Kotkowski, który w 1885 r. wykupił tutejszy teren i zbudował 4 młyny, a dziewięć lat później uruchomił zakład obróbki kamienia wydobywanego w miejscowych kamieniołomach. Po jego śmierci tereny te odziedziczyła matka pisarza. Ojciec Witolda, Jan Gombrowicz, postanowił wybudować tu fabrykę tektury. W roku 1911 wraz z żoną założył Towarzystwo Akcyjne Witulin. W zamierzeniach rodziców dochód z niego miał zabezpieczyć finansowo najmłodszego syna - Witolda, późniejszego pisarza. W latach 1912-13 wzniesiono nowe ujęcie wody i obecnie zachowane hale fabryczne. Produkcję tektury uruchomiono w 1912 r. Rozwój zakładu przerwał wybuch I wojny światowej, a mieszkający w Warszawie Gombrowiczowie wycofali się ze spółki. Jaz i część zabudowań zniszczyła ostatnio powódź, dlatego też Fundacja im. Witolda Gombrowicza "Witulin" umieściła zbiory gombrowiczowskie tymczasowo w Bodzechowie. Dziś scenerię starego zakładu i jego malowniczego otoczenia wykorzystują aktorzy podczas przedstawień na corocznym "Pikniku Gombrowiczowskim". Jedziemy asfaltową drogą w górę wsi Prawęcin, gdzie na skrzyżowaniu dróg przy remizie Straży Pożarnej kierujemy się w prawo (138,5 km). Podjeżdżamy wąwozem do następnej zwartej części Prawęcina, gdzie na początku zabudowań skręcamy w lewo (139,0 km) i po ok. 200 m - w prawo, w nieutwardzoną drogę. Zjeżdżamy wąwozem do zabudowań, przekraczamy mostek, za którym kierujemy się w lewo, a za następnym mostkiem - w prawo, w drogę asfaltową (140,2 km). Przez wieś Małe Jodło dojeżdżamy do Chocimowa (141,7 km) i drogi Kunów - Szarotka, którą kierujemy się w prawo (142,5 km). Przy przystanku PKS docieramy do drogi prowadzącej do dawnego dworu w Chocimowie (143,1) km. Zespół parkowo-dworski położony jest ok. 200 m od szlaku. Dziś w murowanym dworze z 1868 r. mieści się szkoła.
Powracamy na szlak i za wsią skręcamy w lewo, w kierunku Bukowia (144,1 km). Gdy droga asfaltowa skręca w lewo, my jedziemy prosto (145,3 km) drogą szutrową. Po 600 m skręcamy w prawo i, utrzymując kierunek, przez Biechów Kolonie docieramy do Mychowa, gdzie w wąwozie zaczyna się droga asfaltowa (147,3 km). Dojeżdżamy do drogi w dolinie rzecznej (po prawej kościół), którą kierujemy się w lewo (147,8 km). We wsi znajduje się zabytkowy kościół z XVIII w., rozbudowany w XX stuleciu i średniowieczne grodzisko, położone po drugiej stronie rzeczki Modły.
Główną drogą przez Jędrzejowice (150,4 km) i Świrną (151,6 km) dojeżdżamy do Ostrowca Świętokrzyskiego (152,1 km). Ulicą Świętokrzyską przez most na Modle osiągamy skrzyżowanie (153,4 km), gdzie skręcamy w lewo, w ulicę Żeromskiego (po części prowadzi nią ścieżka rowerowa). Przecinając linię kolejową, rzekę Kamienną i drogę krajową nr 9 dojeżdżamy do ulicy Kuźnia, którą kierujemy się w prawo (155,0 km) do skrzyżowania z ulicą Mickiewicza. Jedziemy nią, kierując się w lewo, skręcamy w prawo, w ulicę Starokunowską, i docieramy do Rynku w Ostrowcu Świętokrzyskim (156,6 km). 156,6 km
Szlak polecamy głównie miłośnikom pięknych, rozległych widoków. Prowadzi przez centralną część Gór Świętokrzyskich. Po drodze zobaczmy m.in. słynny klasztor, w którym przechowywane są relikwie Drzewa Krzyża Świętego, od których pochodzi nazwa geograficzna i administracyjna regionu. Trasa wymaga dobrej kondycji z dwóch powodów: dużej różnicy pokonywanych wysokości oraz trudnych odcinków jazdy terenowej: Bieliny - Porąbki, Podlesie - Podłysica i Huta Szklana - Bartoszowiny (konieczny rower górski).
0 km Wycieczkę rozpoczynamy w Bielinach (na wschód od Kielc) na rozdrożu, w pobliżu kościoła i poczty. Jeśli rowery przywieźliśmy własnym samochodem to możemy go tu zostawić. Kościół w Bielinach został wzniesiony w 1. poł. XVII w. i rozbudowany w XIX stuleciu. Posiada klasycystyczną fasadę i barokowe wyposażenie wnętrza. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Święta Rodzina wykonany przez artystę ze szkoły flamandzkiej. Przy głównej drodze stoją zabytkowe drewniane kapliczki z XVIII i XIX w. Warto nadmienić, że tereny gminy słyną z uprawy truskawek, dlatego też wycieczkę proponujemy szczególnie w porze dojrzewania tych owoców.
Z placu, przecinając główną drogę, wyjeżdżamy w kierunku zachodnim ulicą Żeromskiego. Po 100 m opuszczamy drogę asfaltową, kierując się w lewo. Polną drogą, utrzymując kierunek, dojeżdżamy do drogi asfaltowej koło szkoły w Porąbkach (3,6 km). Jedziemy pod górę i po 1 km osiągamy Kakonin. Przejeżdżamy przez wieś, kierując się w prawo. Mijając pomnik poświęcony rozstrzelanym w czasie II wojny mieszkańcom, docieramy do zabytkowej chałupy w Kakoninie (6,5 km). Stanowi ona przykład ludowego budownictwa w regionie świętokrzyskim. Jest to chata drewniana, z czterospadowym dachem krytym gontem. Obecnie czynna jest w niej wystawa etnograficzna prezentująca sprzęty, w jakie wyposażone były domostwa przed kilkudziesięcioma laty. (Klucze w sąsiednim gospodarstwie i sklepie). Spotykamy tu szlaki piesze: niebieski i czerwony.
Jedziemy asfaltem w dół, przecinamy strumień, mijamy odchodzącą w prawo drogę do Bielin (8,1 km) i na skrzyżowaniu przy kapliczce skręcamy w drogę szutrową, w lewo (8,5 km). Jedziemy do jej końca i następnie polną drogą docieramy do lasu (9,3 km). 9,3 km Przejeżdżamy przez strumień, za którym skręcamy w prawo. Podążamy brzegiem lasu do jego "narożnika", gdzie spotykamy pieszy szlak czerwony. Tu razem z nim kierujemy się w lewo, podążając początkowo brzegiem lasu, a następnie leśną drogą do miejsca, gdzie przy zabudowaniach zaczyna się droga utwardzona (10,3 km). Jedziemy nią w dół, do skrzyżowania z drogą asfaltową (10,9 km), którą kierujemy się w lewo. Podjeżdżamy stromo do wsi Podłysica. Przez wieś jedziemy prosto aż do skrzyżowania z drogą na Święty Krzyż w Hucie Szklanej (15,3 km). Nazwa wioski nawiązuje do postawionej tu w XVI w. huty szkła, która produkowała opakowania na wyrabiane w klasztorze lekarstwa. Naprzeciw parkingu ustawiono trzy okazałe krzyże upamiętniające oficerów zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Miednoje wiosną 1940 r.
Uwaga: rowerzyści mogą mieć tu pewien kłopot, gdyż znaki szlaku zielonego prowadzą w trzech kierunkach. Jedne znaki przyprowadziły nas do Huty Szklanej, drugie (w dół) to nasza dalsza trasa, a trzecie (w górę) to dojazd do zespołu klasztornego na Świętym Krzyżu (3,5 km w jedną stronę). Naprawdę warto pokonać dodatkowe kilometry i zobaczyć "serce" Gór Świętokrzyskich - zabytkowy klasztor świętokrzyski. Stoi on na drugim pod względem wysokości szczycie Gór Świętokrzyskich, zwanym Łyścem, Łysą Górą bądź Świętym Krzyżem, wznoszącym się na 595 m n.p.m. i ok. 300 m nad okolicą. Na północnym stoku, pod szczytem, znajduje się ogromne rumowisko skalne zwane "Gołoborzem Kobendzy" (długości ok. 1 km!). Jest ono przykładem mechanicznego procesu wietrzenia skał w okresie zimnego klimatu epoki lodowcowej. Widoczny jest tu proces opanowywania gołoborzy przez roślinność (po porostach i mchach wchodzi na gołoborze jarzębina, świerk, a następnie las). Z platformy znajdującej się górze roztacza się przepiękny widok.
Pogański chram i zakonnicy na Świętym Krzyżu Szczyt Łyśca otaczał niegdyś kamienny wał dawnego ośrodka pogańskiego. Miał on kształt wydłużonej podkowy, otwartej ku zachodowi, gdzie nie został dokończony (do dziś zachowało się ok. 1,5 km wału). Niegdyś miał on wysokość ok. 2-2,5 m, dziś zaznacza się w terenie niezbyt wysokim garbem. Archeolodzy datują powstanie wału na okres od VIII do połowy X w. Legendy mówią, że czczono tu trzy bóstwa pogańskie: Ładę, Bodę i Lelę. Po przyjęciu chrześcijaństwa, w miejscu dawnej świątyni pogańskiej wzniesiono zespół klasztorny Benedyktynów. Legenda wiąże powstanie klasztoru z osobą Bolesława Chrobrego i królewicza węgierskiego św. Emeryka, datując powstanie obiektu na 1006 r. (Datę tę zapisał w kronikach także Jan Długosz). W XII w. powstał z fundacji Bolesława Krzywoustego zespół zabudowań klasztornych, kilkakrotnie później niszczony przez najazdy i pożary, a następnie odnawiany i rozbudowywany. W zbiorach tutejszej biblioteki odnaleziono jedna z najstarszych zabytków piśmiennictwa polskiego - Kazania świętokrzyskie i Rocznik świętokrzyski dawny. Benedyktyni jako zakon pracujący, trudnili się m.in. przepisywaniem ksiąg, uprawą ziół, wyrobem lekarstw. W 1818 r. nastąpiła kasata opactwa. W lutym 1863 r. w zabudowaniach klasztornych kwaterował Marian Langiewicz. Tu też stoczył potyczkę, zwaną bitwą pod Skałką (11 II 1863 r.). W budynkach klasztornych od 1884 r. rząd carski ulokował więzienie (przetrwało do II wojny światowej). W obiektach więziennych w latach 1941-42 Niemcy założyli obóz dla jeńców radzieckich. Zginęło w nim ok. 5000 osób. Cmentarz pomordowanych (pomnik) znajduje się na polanie "Bielnik" (dojście od szlaku niebieskiego). Po odzyskaniu niepodległości rozebrano mury i pomieszczenia więzienne wybudowane w czasie adaptacji, a w zachodnim skrzydle klasztoru znalazło siedzibę Muzeum Przyrodniczo-Leśne Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Część pomieszczeń klasztornych od 1936 r. do chwili obecnej zajmują Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej. Na szczycie Świętego Krzyża wystawiono w latach 1962-66 przekaźnik (wysokość wieży ok. 151 m ) Zespół klasztorny na Świętym Krzyżu składa się z kościoła i zabudowań klasztornych, tworzących zamknięty czworobok zabudowań, z krużgankami obiegającymi prostokątny wirydarz, oraz wybiegającego ku zachodowi skrzydła dobudowanego w XVII w. Przez otwarty ku południu dziedziniec zewnętrzny wchodzi się do obiektu. Kościół klasztorny to świątynia barokowo-klasycystyczna z lat 1781-1806. Na zachodniej, barokowej, fasadzie znajdują się cztery barokowe rzeźby wykonane w marmurze. Wnętrze kościoła jest klasycystyczne. Zobaczymy w nim m.in. 7 obrazów Franciszka Smuglewicza z ok. 1800 r. Ich tematyka związana jest z historią zakonu benedyktyńskiego i tutejszego klasztoru. Największy obraz, umieszczony w ołtarzu głównym, przedstawia Trójcę Świętą, nawiązując do pierwszego wezwania świątyni (obecnie kościół pw. Krzyża Świętego i Trójcy Świętej). Obrazy znajdujące się w ołtarzach przy południowej ścianie przedstawiają: Najświętszą Maryję Pannę Niepokalanie Poczętą, identyfikację drzewa Krzyża Świętego i śmierć św. Benedykta, założyciela zakonu. Przy ścianie północnej widzimy: śmierć św. Józefa, scenę nawiązująca do legendy o założeniu tutejszego klasztoru i odwiedziny św. Benedykta u swej siostry - św. Scholastyki.
Legenda o św. Emeryku Królewicz węgierski Emeryk goszczony przez Bolesława Chrobrego, będąc na polowaniu, odłączył się od swej drużyny w pogoni za olbrzymim jeleniem. Gdy miał wypuścić strzałę z łuku, pomiędzy rogami zwierzęcia zobaczył podwójny benedyktyński krzyż, od którego bił niezwykły blask Blask ten spowodował chwilową utratę wzroku u myśliwego. Wówczas to ukazał się anioł i polecił królewiczowi zostawić relikwię Krzyża Świętego, którą Emeryk nosił na piersi, w klasztorze na Łyścu. Odtąd klasztor zaczęto nazywać Świętokrzyskim, a Łysiec otrzymał nazwę Góry Świętego Krzyża. Z czasem symbolem Gór Świętokrzyskich stał się jeleń z podwójnym krzyżem w rogach. W krużgankach zachowały się gotyckie sklepienia, ze zwornikami zdobionymi herbami, częściowo rekonstruowane po zniszczeniach w 1939 r., kiedy to na klasztor spadła niemiecka bomba. Od strony krużganków w mur kościoła wmurowana jest tablica z historią opactwa oraz tablica pamiątkowa poświęcona zakonnikom zamordowanym przez Niemców. Obok niej znajduje się nagrobek w formie ołtarza barokowego, wykonany z czarnego marmuru. Ponadto w murze kościoła odsłonięty został fragment ściany pierwotnej XII-wiecznej świątyni. Ściany krużganków zdobią resztki XVIII-wiecznej polichromii, przedstawiającej sceny męczeństwa benedyktynów. W północnym skrzydle znajduje się ponadto fresk przedstawiający św. Apolonię, patronkę aptek. Natomiast we wschodnim skrzydle krużganków, w drzwiach prowadzących do kaplicy, zobaczymy kute XVII-wieczne kraty - przykład dawnej roboty kowalskiej. Także z krużganków prowadzi wejście do zakrystii, która posiada sklepienie kolebkowe z lunetami. Ściany jej wyłożone są XVIII-wieczną barokową drewnianą boazerią, z szafami na sprzęty liturgiczne. Tu także znajduje się datowany na 1620 r. lawetarz (umywalka), wykonany z różnogatunkowego marmuru. Kaplica Oleśnickich (wejście przez zakrystię) fundacji Mikołaja Oleśnickiego wojewody lubelskiego, zbudowana w latach 1614-20, przykryta jest kopułą z latarnią. Z czasów budowy pochodzi ołtarz i nagrobek rodziny Oleśnickich (wykonane w marmurze). Tu, we współczesnym tabernakulum, przechowywane są otaczane czcią relikwie Krzyża Świętego. Znajdujący się ścianie przy wejściu od zakrystii nagrobek zdobią wizerunki Zofii z Lubomirskich Oleśnickiej, w typowym stroju kobiecym z XVII w., Mikołaja Oleśnickiego w pełnym rynsztunku bojowym i w zwieńczeniu główki dwojga dzieci, obok których herb Dębno (Oleśnickich). W kaplicy zwraca uwagę bogata polichromia - najstarsza (XVII w.) zachowała się na kopule: przedstawia Chrystusa z krzyżem, Matkę Bożą, apostołów, św. Benedykta i św. Scholastykę wśród chórów anielskich. Ściany boczne pokryte są iluzjonistycznymi malowidłami z 1782 r. autorstwa Mateusza Rejchana. Przedstawiają m.in.: na ścianie północnej - przekazanie relikwii biskupowi przez Emeryka (niżej) i scenę identyfikacji Krzyża Świętego (wyżej) oraz na ścianie południowej - symboliczną, niezidentyfikowaną scenę przekazania relikwii (niżej) i scenę Podwyższenia Krzyża Świętego (wyżej). Z północnych krużganków prowadzi wejście do Muzeum Historyczno-Misyjnego, prowadzonego przez zakonników. Składa się z trzech pomieszczeń, w których zobaczyć można ekspozycje poświęcone czasom najdawniejszym i okresowi więziennictwa oraz zbiory przywiezione przez misjonarzy z różnych stron świata. Z kolei w zachodnim, wczesnobarokowym skrzydle (mieszczącym dawne więzienie) zgromadzono zbiory przyrodnicze z terenu Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Przy klasztorze od strony wschodniej zobaczymy XVII-wieczną wolno stojącą dzwonnicę i barokową bramę z XVIII w. Natomiast poniżej, przy drodze do Nowej Słupi, stoi XIX-wieczna drewniana kapliczka, pozostałości wału kultowego i stacje drogi krzyżowej.
Po ewentualnym zwiedzeniu Świętego Krzyża powracamy do skrzyżowania w Hucie Szklanej. Kontynuując wycieczkę "duża pętlą" jedziemy w dół i po 100 m skręcamy w lewo. Na końcu wsi (15,9 km) skręcamy w polną drogę w lewo i jedziemy do brzegu lasu. Tu podążamy w dół, a następnie w górę drogą pełną zagłębień i dołów, niewidocznych, bo zarośniętych wysoką trawą, aż do wypłaszczenia przy wsi Bartoszowiny. Odcinek ten można ominąć zjeżdżając główną trasą w dół i po minięciu szkoły skręcić w asfaltową drogę w lewo, która prowadzi w górę. Na końcu zabudowań kierujemy się przedłużeniem drogi ciągle w górę (za wsią trakt jest kamienisty, po części utwardzony, ale umożliwia jazdę) do wypłaszczenia przy wsi Bartoszowiny. Jadąc tym wariantem wydłużamy trasę o ok. 1 km. Z wypłaszczenia przy Bartoszowinach rozciąga się przepiękny, rozległy widok na pasma głównego grzbietu Gór Świętokrzyskich i ich południowych terenów oraz rozległą Dolinę Kielecko-Łagowską (na zachodzie widoczna jest zabudowa Kielc).
18,4 km W Bartoszowinach wjeżdżamy na drogę nr 753 z Kielc do Nowej Słupi (18,4 km), kierując się w lewo. Po 480 m zjeżdżamy z niej w prawo i asfaltową drogą, przez las, wjeżdżamy na grzbiet pasma Bielińskiego, gdzie przecinamy pieszy szlak niebieski (20,9 km). Zjeżdżamy drogą z widokami na południowe pasma Gór Świętokrzyskich (na wprost Góra Kiełki 451 m n.p.m. - najwyższy szczyt w tej części gór).
Po przejechaniu 1,3 km skręcamy w prawo, w asfaltową drogę, i na skrzyżowaniu (23,3 km) jedziemy w lewo (tu spotykamy szlaki żółtego szlaku rowerowego tzw. "małej pętli").
Osiągamy główną drogę (nr 74) w Lechowie (24,2 km). Kierujemy się nią w prawo i po 70 m zjeżdżamy z niej w lewo. Mijamy szkołę i wjeżdżamy na drogę utwardzoną. Przecinamy rzekę Belniankę (25,3 km), za którą po 140 m skręcamy w prawo. Gdy droga utwardzona skręca w prawo (26,7 km), my - pokonując wąwóz - jedziemy prosto: początkowo polną drogą, a następnie utwardzoną. Tą ostatnią skręcamy w prawo skos (27,4 km), a następnie w prawo, w dół do mostu na Belniance w Makoszynie (28,3 km). Widoczny młyn zbudowany został w 1942 r. na miejscu kuźnicy wodnej z XVII w. Pozostałością po niej jest skupisko żużlu przy młynie. Z ujęcia wody zachowały się fragmenty grobli ziemnej.
Podjeżdżamy do głównej drogi nr 74, którą przecinamy przy kaplicy w Makoszynie (28,4 km). Utwardzoną drogą jedziemy na północ do skrzyżowania, gdzie skręcamy w lewo (29,3 km), by dotrzeć do skrzyżowania z drogą asfaltową (29,9 km). Tu jedziemy prosto asfaltem i mijając Zofiówkę (32,5 km), Czaplów (33,3 km) oraz przecinając rzekę (33,6 km), wjeżdżamy do Bielin. Mijamy Urząd Gminy, szkołę i na skrzyżowaniu skręcamy w prawo (34,4 km), jadąc na plac, na którym rozpoczynaliśmy wycieczkę (34,6 km). 34,6 km
Trasa ta zainteresuje z pewnością miłośników architektury i sztuki sakralnej. Zobaczymy na niej XVII-wieczny zespól klasztorny na górze Karczówka z unikalną rzeźbą św. Barbary w galenie (ruda ołowiu), sanktuarium maryjne w Piekoszowie oraz ruiny pałacu w Podzamczu Piekoszowskim. Większość trasy prowadzi drogami terenowymi, szutrowymi oraz asfaltowymi. Konieczny jest rower "górski" i doświadczenie w jeździe terenowej.
0 km Wycieczkę rozpoczynamy u podnóża góry Karczówka (340 m n.p.m.), na ul. Podklasztornej (z dworca PKP w Kielcach można tu dojechać ulicami Mielczarskiego i Karczówkowską). W tym miejscu początek ma również szlak pieszy, prowadzący do Chęcin (znaki czerwone, długość 20,0 km).
Dość stromym podjazdem, drogą brukową po przejechaniu 400 m docieramy na szczyt, gdzie znajduje się klasztor i kościół pw. św. Karola Boromeusza. Przy drodze do klasztoru, po prawej stronie, znajduje się taras widokowy, z którego możemy podziwiać główne pasma Gór Świętokrzyskich; począwszy od strony zachodniej: Pasmo Oblęgorskie, Wzgórza Tumlińskie, Pasmo Masłowskie i Łysogóry z najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich: Łysicą (612 m n.p.m.). Rozpościera się stąd również malownicza panorama Kielc.
Powracamy na szlak, który doprowadza nas do usytuowanego na szczycie zespołu klasztornego. Zabytkowy obiekt został wzniesiony w 1. poł. XVII w. w podziękowaniu za ominięcie miasta Kielce przez szalejącą wówczas na ziemiach polskich zarazę, staraniem biskupa krakowskiego Marcina Szyszkowskiego. W XVIII w. dobudowano od strony zachodniej zabudowania gospodarcze z basztami w narożach, wzniesiono pokryte miedzianą blachą piękne barokowe hełmy wieży i sygnaturki oraz reprezentacyjne, wykute w kamieniu schody prowadzące do przedsionka. Mijając z prawej strony wejście do klasztoru, podchodzimy do kruchty. W jednonawowej świątyni na uwagę zasługuje wczesnobarokowy ołtarz główny, wykonany z marmuru kieleckiego. Rokokowe ołtarze boczne i okazały chór muzyczny są wykonane z mniej wymagającego materiału, jakim jest drewno. W kaplicy pod wieżą w rokokowym drewnianym ołtarzu znajduje się oryginalna rzeźba św. Barbary, patronki górników. Wykonano ją z jednej bryły galeny (rudy ołowiu).
Legenda o figurce św. Barbary We wsi Niewachlów mieszkał górnik o imieniu Hilary Mala, który wydobywał pod Karczówką rudę ołowiu. Pomimo, że ciężko pracował on i jego rodzina cierpieli niedostatek. Pewnego razu odpoczywając po ciężkiej pracy ukazały mu się trzy postacie jeźdźców na koniach, które okrążyły go i znikły. Górnik odczytał to jako znak i w tym miejscu rozpoczął poszukiwania ołowianego kruszca. Nikt nie wierzył w jego przeczucie i ludzie kpili z niego. Biedny Mala jednak się nie poddawał i wytrwale pracował. Kiedy już stracił nadzieję i opadł z sił zauważył metaliczną żyłę ołowianego kruszcu. Była to ogromna bryła galeny, wysoka na dwa i pół łokcia. Niebawem znaleziono drugą bryłę podobnej wielkości. Z pierwszej bryły został wyrzeźbiony posąg patronki górników św. Barbary, który znajduje się w kościele na Karczówce, oraz płaskorzeźba Matki Boskiej znajdująca się w kieleckiej katedrze. Z drugiej bryły natomiast został wykuty posąg św. Antoniego, który umieszczono w kościele w Borkowicach. Uwaga: przy dobrej widoczności warto wejść na wieżę kościelną. Uzgodnienia w klasztorze, dzwonek przy furcie w klasztorze.
Po zwiedzeniu kościoła podążamy dalej, albo trudnym i niebezpiecznym zjazdem (na wybranych odcinkach trasy lepiej sprowadzić rower), albo łatwiejszą drogą: wracamy do ul. Podklasztornej, jedziemy w lewo do ul. Bernardyńskiej i tą drogą znów w lewo. Objeżdżamy wzgórze Karczówka z lewej strony utrzymując kierunek jazdy, wjeżdżamy w ul. Grabinów, gdzie spotykamy znaki czerwone szlaku rowerowego i pieszego. Na 0,8 km trasy kończy się zjazd, docieramy do obrzeża lasu i dalej jedziemy prosto piaszczystą drogą. Na 1,7 km szlaki pieszy i rowerowy rozłączają się. Znaki szlaku pieszego kierują turystę w prawo, a my jedziemy prosto. Należy uważać, ponieważ w tym miejscu brakuje oznakowania. Docieramy do skrzyżowaniu dróg (2,4 km), gdzie kierujemy się w prawo, a po kilku metrach w lewo (znak namalowany na oponie). Na 3,7 km trasy dojeżdżamy do zabudowań (ul. Dzikowskiego), a na 4,1 km - do drogi asfaltowej, obok znajduje się przystanek MPK (ul. Pietraszki). W tym miejscu skręcamy w prawo i drogą asfaltową docieramy do miejsca, gdzie znajduje się przystanek końcowy autobusu MPK.
Na 4,6 km kończy się droga asfaltowa, dalej jedziemy drogą szutrową (ul. Młyńska), by wkrótce dotrzeć do malowniczo usytuowanej kapliczki (5,3 km) - murowanej, wzniesionej na planie koła, przykrytej drewnianym dachem gontowym, we wnętrzu rzeźba św. Jana Nepomucena. Kapliczka ta służyła niegdyś jako drogowskaz do znajdującego się nieopodal młyna nad rzeką Bobrza. Dalej jedziemy prosto, drogą przez las. Na 6,2 km trasy dojeżdżamy do polany z widokiem na wzgórze. Opuszczamy szeroki trakt, kierując się dróżką w lewo i lekko nawracając w dół. Wkrótce docieramy do malowniczego miejsca i drewnianej kładki (6,8 km) na rzece Bobrza. 6,8 km Rzeka Bobrza Obok rzeki Kamiennej najbardziej "pracowita" rzeka w okresie rozkwitu Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Bobrza poruszała kilkadziesiąt młynów wodnych i tartaków, stanowiąc główną siłę motoryczną dla zakładów metalurgicznych w Samsonowie, Bobrzy, Białogonie. Przejeżdżamy przez mostek i polną drogą docieramy do drogi asfaltowej (ostatnie zabudowania wsi Dobromyśl, granice administracyjne miasta Kielce). Na 7,0 km trasy skręcamy w prawo. Droga początkowo jest asfaltowa, a po kilkudziesięciu metrach przechodzi w gruntową. Przejeżdżamy pod obwodnicą drogi krajowej nr 7 (7,9 km), docieramy do drogi ułożonej z płyt (8,2 km), która po 300 m przechodzi w drogę gruntową. Jedziemy prosto do drogi wojewódzkiej nr 786. Na 8,8 km dojeżdżamy do drogowskazu prowadzącego na Jaworznię i przejeżdżamy pod wiaduktem kolejowym. Uwaga: ze względów bezpieczeństwa warto przez ten odcinek przeprowadzić rower asfaltową drogą, przecinając wieś Szczukowice (9,2 km). Asfaltową drogą dojeżdżamy do wsi Jaworznia (10,8 km). Wkrótce (11,3 km) skręcamy w prawo, a następnie drogą żwirową (początkowo piaszczystą) dojeżdżamy do miejsca, skąd widoczne są hałdy pokopalniane. Na 11,6 km skręcamy w lewo, w kierunku kamieniołomu, a następnie w prawo i docieramy do skrzyżowania dróg polnych (11,9 km). 11,9 km Udajemy się lekko w górę, wąską ścieżką (należy uważać, bo w tym miejscu brakuje oznakowania). Na 12,3 km osiągamy punkt kulminacyjny trasy (Góra Kopaczowa, 305 m n.p.m.), widoczny jest znak malowany na betonowym bloku. Rozpościerają się stąd wspaniałe widoki na Góry Świętokrzyskie. Od strony północnej podobne jak z Karczówki widać pasma od Oblęgorskiego po Łysogóry, a od strony południowej począwszy od zachodu pasma: Zgórskie i Posłowicko-Dymińskie. Znajdujemy się na terenie rezerwatu "Chelosiowa Jama".
Rezerwat "Chelosiowa Jama" Rezerwat został utworzony w 1997 r. Jego zadaniem jest zachowanie różnorodnych form krasowych powstających w skutek chemicznego oddziaływania zakwaszonej dwutlenkiem węgla wody na wapienne skały. Ochroną objęto szczytową część Góry Kopaczowej (305 m n.p.m.) i wyrobiska kamieniołomów osiągające 20-60 m głębokości oraz dziewiąty co do długości system jaskiniowy w Polsce, obejmujący Chelosiową Jamę oraz jaskinie Pajęczą i Jaworznicką. Ze względu na ochronę ujęć wody pitnej dla Kielc i duże znaczenie dla nauki jaskinie te nie są udostępnione do zwiedzania. Jedziemy dalej w dół, wąską ścieżką prowadząca nad kamieniołomem. Jazdę utrudniają krzewy ciepłolubne i brak znaków w terenie. Punkt orientacyjny na początkowym odcinku stanowi wyrobisko kamieniołomu. Po lewej stronie mijamy zakład produkcyjny kruszywa (12,9 km). Na 13,1 km trasy skręcamy ścieżką w lewo, a następnie w prawo (13,4 km). Dojeżdżamy do drogi szutrowej (13,5 km) i skręcamy w lewo. Wkrótce znów skręcamy: w prawo (14,0 km), a następnie w lewo, w drogę szutrową. Na 14,1 km dojeżdżamy do drogi wojewódzkiej nr 761, skręcamy w prawo, a następnie w lewo w drogę szutrową (14,2 km). Po 100 m skręcamy w prawo i początkowo drogą szutrową, a potem polną i następnie znowu szutrową docieramy do drogi asfaltowej we wsi Łaziska (15,8 km). W tym miejscu nasz szlak łączy się z dwoma szlakami rowerowymi: niebieskim i oznaczonym znakami czarnymi Szlakiem Architektury Obronnej.
Skręcamy w prawo. Przejeżdżamy przez przejście kolejowe (16,2 km), a następnie docieramy do drogi wojewódzkiej nr 761. Na 17,3 km szlak niebieski i czarny odchodzą w lewo, a my udajemy się w prawo, za znakami czerwonymi. Uwaga: skręcając za znakami czarnymi w lewo możemy dojechać do sanktuarium w Piekoszowie.
Sanktuarium w Piekoszowie Pierwsza świątynia pw. św. Jakuba Apostoła została tu ufundowana w XIV w. przez Odrowążów - właścicieli miejscowości. W tej świątyni znajdował się obraz namalowany przez ojca Krzysztofa Lateckiego - paulina z Jasnej Góry. Obraz słynął nadzwyczajnymi łaskami i przyciągał licznie przybywających pielgrzymów. Obecny, trójnawowy kościół pw. Narodzenia NMP powstał w XIX w. Obraz słynący łaskami został ukoronowany 8 IX 1968 r. przez Prymasa Tysiąclecia, księdza kardynała Stefana Wyszyńskiego. Do sanktuarium ciągle przybywają liczne pielgrzymki. Jadąc drogą asfaltową skręcamy w lewo w drogę szutrową (17,4 km), która wkrótce zmienia się w gruntową. Na 18,2 km docieramy do skrzyżowania. Kierujemy się prosto (ul. Zgody) i dojeżdżamy do drogi asfaltowej w Piekoszowie, naprzeciwko posterunku policji. Skręcamy w lewo, a następnie w prawo (18,6 km), w ul. Kochanowskiego. Po niespełna 2 km (20,0 km) dojeżdżamy do skrzyżowania przy przystanku autobusowym, gdzie kierujemy się w lewo. Jadąc wzdłuż ulicy Zamkowej, docieramy do ruin pałacu w Podzamczu Piekoszowskim (21,5 km). Pałac powstał w połowie XVII w. Wzorowany był na pałacu biskupów krakowskich w Kielcach. Budowlę usytuowano na wzgórzu otoczonym podmokłym terenem, w późniejszych czasach częściowo osuszonym. W rękach fundatorów - rodziny Tarłów - pałac pozostawał do 1842 r. W połowie XIX w. został zniszczony przez pożar i opuszczony. Do dzisiaj przetrwały dwukondygnacyjne mury obwodowe z umieszczonymi w narożach wieżami. Legenda o pałacu w Podzamczu Piekoszowskim Wojewoda Tarło, uczestnicząc w przejęciu wydanym w 1642 r. z okazji ukończenia budowy pałacu w Kielcach, zaprosił bpa Jakuba Zadzika, ówczesnego wielkiego kanclerza, do siebie. Biskup chcąc zakpić z wojewody zapytał: "Pewnie sąsiad chce mnie pod włościańską strzechą ugościć?" Tarło odpowiedział z pychą: "Proszę mi wierzyć, że podejmę waszą księżą mość równie godnie i w siedzibie godnej jego ekscelencji. Przyjedziesz do mnie pierwszymi saniami". Ruszyła budowa wspaniałego pałacu, ale ukończono ją nie na zimę, a dopiero latem. Lecz pełen dumy wojewoda dotrzymał słowa. Od granic majątku do pałacu biskup przejechał saniami - po drodze wysypanej białą solą. 21,5 km |
